Δημοσιεύθη:
31.1.06 @ 7:50 μ.μ.
Ετικέτες:
7 σχόλια

Σύνδεσμοι

 

Η αίρεση του Νεστοριανισμού

The first person who threw an insult instead of a rock was the start of civilization

Against stupidity, the gods themselves contend in vain.
Schiller


idiot

Όσοι ρίχνετε που και που κάνα βλέφαρο προς τούτο το ιστολόγιο θα προσέξατε το thread συζητήσεως περί Βυζαντίου. Ο φίλτατος Πάνος (ο οποίος, πρέπει να ειπωθεί, είναι 44 ετών, οπότε δεν τίθεται θέμα ανεπάρκειας στη συζήτηση), αποφάσισε, σύμφωνα με τελευταίες δηλώσεις του να εγκαταλείψει την συζήτηση, καθώς τον ενόχλησε το γεγονός ότι:

Γιατί και το καλύτερο επιχείρημα να σου πουν εσένα, δεν θα το "ακούσεις" - δεν πρόκειται να σου το επιτρέψει ο ναρκισσισμός σου. Χρειάζεσαι λίγο χρόνο (χρόνια) ακόμα...


Αν αναλύσουμε το παράπονο του φίλου μας, καταλήγουμε στα εξής συστατικά στοιχεία:

α) Θεωρεί ότι έχει πεί τα "καλύτερα επιχειρήματα" (και άρα φταίω εγώ που δεν τα αποδέχθηκα).

β) Θα έπρεπε να "ακούσω" τα επιχειρήματα του. Δεν εννοεί βέβαια απλά να φθάσουν στα αυτιά μου (ή στην περίπτωση μας, να τα διαβάσω). Προφανώς και τα διάβασα με την τυπική έννοια και απάντησα σε αυτά. Βάζει λοιπόν το "ακούσω" σε εισαγωγικά, για να δείξει ότι εννοεί κάτι ουσιαστικότερο: να τα εμπεδώσω. Και ποιά θα ήταν η απόδειξη ότι τα εμπέδωσα; Μα το να τα αποδεχθώ!

γ) Αλλά φθάνει και σε ψυχολογικό βάθος. Διαβλέπει ναρκισσισμό. Μια και δεν μίλησα ποτέ για τον εαυτό μου στο thread (γενικά δεν μίλησα καθόλου για τον εαυτό μου στο ιστολόγιο, με την εξαίρεση τους πρώτου ποστ, όπου απάντησα στο ερωτηματολόγιο του Προυστ ώστε να συστηθώ λιγάκι σε όποιον τύχει και διαβάσει), θα πρέπει να αναζητήσουμε αλλού το ναρκισσισμό. Υποθέτω αυτό που τον ενόχλησε είναι το θεατρικό ύφος και το στυλιζάρισμα των απαντήσεων μου στη συζήτηση. Όμως αυτό δεν είναι παρά απόρροια του ότι θαυμάζω και κοπιάρω το στυλ ορισμένων έντονων στυλιζαριστών όπως ο Τσέστερτον, ο Καρλ Κράους κλπ. Μπορεί να είναι και αυτοί ναρκισσιστές, και να το διάλεξα επειδή μου ταιριάζει. Σε κάθε περίπτωση είναι εκτός θέματος. Όπως λένε οι ξένοι: being rude is not the same as being wrong.

δ) Τελικό συμπέρασμα; Χρειάζομαι λίγο χρόνο (χρόνια, δηλαδή) ώστε να φθάσω στην σοφία τον φίλο μας, τον Νέστορα των 44 ετών. Κάτι το οποίο θυμίζει τα "για την ηλικία σου καλή και η μαλακία σου" και τα "καθρεφτάκι" που λέγαμε μικροί. Ίδιον του παλιμπαιδισμού άλλωστε είναι ότι δεν εμφανίζεται (εξ' ορισμού) σε παιδιά.

Κάποιος πιο νεστωραίος θα έλεγε πως το βάρος της αποδείξεως ότι δεν είναι κλειστός στα επιχειρήματα πέφτει μάλλον σε αυτόν που εγκαταλείπει μια συζήτηση. Ιδιαίτερα άμα αφήνει τις ανασκευές των απόψεων του αναπάντητες. Κάποιος κακεντρεχής θα έλεγε ότι θυμίζει άνθρωπο που δεν ξέρει να χάνει (όχι ότι θα ήταν δυνατόν ο Νέστορας -είπαμε: 44 ετών- να ταπωθεί ποτέ από ένα παιδάκι (η ηλικιακή εκτίμηση δική του, επιχειρημένη στα πλαίσια της συσκότισης του πραγματικού θέματος της συζήτησεως).

Αλλά για το ότι η ηλικία θα αλλάξει τις απόψεις μου στις δικές του, μπορούμε να πούμε το εξής: απόψεις όπως οι δικές του συμμεριζόμουν και εγώ: στα δεκαπέντε μου (και μέχρι τα 22 τουλάχιστον). Τις άλλαξα στη συνέχεια. Δεν χρειάζεσαι να είσαι παιδί θαύμα για να έχεις τέτοιες απόψεις στα 15 σου: ο μέσος "προβληματισμένος" αυτές τις απόψεις έχει: σκοταδιστικό βυζάντιο, καταπιεστική και επιζήμια ορθοδοξία κλπ. Δεν συναντώνται μόνο σε σεβάσμιους στα μέσα -άντα τους: θα τις βρείς και σε "επαναστατημένους" 16-χρονους, all the way μέχρι την ηλικία του Νίκου Δήμου. Από την άλλη ο Λορεντζάτος έφυγε πλήρης ημερών και συμμερίζονταν την εκτίμηση για τον βυζαντινό πολιτισμό και την ορθοδοξία. Εντέλει, αν η προχωρημένη ηλικία με φέρει σε τέτοιες απόψεις θα είναι για μένα ένα πισωγύρισμα. Θα το πάρω σαν σημάδι ότι η γεροντική άνοια κερδίζει έδαφος.

Εντωμεταξύ, υπάρχουν μερικά ερωτήματα που ο Νέστορας άφησε αναπάντητα στη συζήτηση.

Έγραψε πχ:

Ήταν, λες, μια κρίση του ελληνισμού ηλικίας 500 χρόνων, από τον καιρό του Αλέξανδρου. Προς στιγμήν ας δεχτούμε πως ήταν. Τι έγινε, λύθηκε ξαφνικά αυτή η κρίση; Ξεπεράστηκε η κρίση του ελληνισμού κατά τη διάρκεια των βυζαντινών 11 αιώνων; Πως εκφράστηκε αυτό; Είχε κάποια επίπτωση στην ειρήνη, βελτίωσε τον καθημερινό βίο, εξομάλυνε εσωτερικές αντιθέσεις, ενίσχυσε τον ελληνισμό, απαλλάχτηκαν οι άνθρωποι από το φόβο των δαιμόνων, τη θρησκοληψία, τη μαγεία, τους εξορκισμούς, την εκμετάλλευση; Παγιώθηκε, έστω ένα και μοναδικό, θρησκευτικό σώμα με στοιχειώδη ευπρέπεια; Βελτιώθηκε η εκπαίδευση, η υγιεινή, ο καθημερινός τρόπος ζωής; Έβαλε κανείς χέρι στους κάθε λογής ισχυρούς; Αποκαταστάθηκαν στο ύψος της κλασσικής Ελλάδας η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η λόγια ποίηση; Ανυψώθηκε η πολιτική ζωή και οι θεσμοί; Έγινε καμιά εφεύρεση σε ολόκληρους 11 αιώνες, εκτός από το υγρόν πυρ; Καλλιεργήθηκε η ιστορική μνήμη, που να αναδεικνύει τους Έλληνες προγόνους ως μεγάλους νικητές κατά των Περσών; Έγιναν πιο ευτυχισμένοι οι Έλληνες, ο βίος τους πιο εορταστικός, πιο πολύχρωμος και ανάλαφρος;


Του απάντησα σημείο προς σημείο σε αυτά τα ερωτήματα, ακόμα και στα παρδαλά και "κουφά" όπως στο αν έγινε ο ελληνικός βιος πιο "πολύχρωμος και ανάλαφρος" (!). Δεν είναι μόνο δική μου άποψη (του μικρού παιδιού). Τα λέγει, ανάμεσα σε άλλους, και ο φίλτατος Ζιάκας, που του ρίχνει χρόνια. Δεν απάντησε.

Στην θέση μου ότι ο ελληνισμός της εποχής ήταν σε κρίση, μου έγραψε:

Πάντοτε και παντού οι πολιτισμοί, οι κοινωνίες, οι λαοί, βρίσκονται σε «κρίση», για αυτό και η ιστορία βρίσκεται σε κίνηση. Είναι εξαιρετικά αφελής όποιος ισχυρίζεται πως ξαφνικά παρουσιάζεται «κάτι» (από τον ουρανό) και η κρίση αίρεται, ως δια μαγείας. Αυτή είναι καλή άποψη, ίσως, για μέτριους θεολόγους που απευθύνονται σε ειδικό κοινό, αλλά δε μπορεί να σταθεί σε άλλα ακροατήρια.


Του απάντησα ότι αυτή η άποψη που τάχα "δεν μπορεί να σταθεί σε άλλα ακροατήρια" αντίθετα στάθηκε αξιοπρεπώς σε πάρα πολλά ακροατήρια. Ήταν η άποψη των Μαρξ & Σπένσερ (όχι των ιδιοκτητών της αλυσίδας πολυκαταστημάτων), του Χέγκελ, ακόμα και του Ησιόδου αν πάρουμε σοβαρά τα "γένη των ανθρώπων". Η άποψη δηλαδή ότι κάποια στιγμή ένας πολιτισμός μπαίνει σε κρίση οπότε εμφανίζεται ένας άλλος τρόπος και η κρίση αίρεται. Του απάντησα επίσης ότι ακόμα και αν δεχθούμε ότι "παντού και πάντα οι πολιτισμοί βρίσκονται σε κρίση" δεν είναι όλες οι κρίσεις ίδιες. Υπάρχουν σοβαρότερες και ελαφρύτερης μορφής. Δεν απάντησε.

Στο αν η επικράτηση του χριστιανισμού επήλθε εξαιτίας της υιοθέτησης του από τον Κωνσταντίνο (εγώ λέω ότι αντίθετα η υιοθέτηση έγινε εξαιτίας της επικράτησης), στο αν δηλαδή ένας αυτοκράτορας έκανε την διαφορά, πράγμα που αμφισβητώ, γράφει:

Ένας αυτοκράτορας φυσικά και κάνει τη διαφορά – δε χρειάζεται να σκέφτεσαι με όρους «συνομωσιολογικής λογικής» για να το καταλάβεις αυτό. Αρκεί να είσαι σε θέση να σκέφτεσαι χωρίς προαποφασισμένα συμπεράσματα, και να αξιολογήσεις τι ακριβώς ήταν ο αυτοκράτορας εκείνα τα χρόνια και ποιες δυνάμεις (πάσης φύσεως) συγκέντρωνε στο πρόσωπό του. Υπήρχε, ισχυρίζεσαι, περίπτωση χριστιανικής μονοκαλλιέργειας, χωρίς το προαπαιτούμενο η απαίτηση αυτή να υποστηρίζεται από την αυτοκρατορική ισχύ;


Στο οποίο απαντάω ότι αφού τάχα "Ένας αυτοκράτορας φυσικά και κάνει τη διαφορά" πως εξηγείται ότι και τόσοι και τόσοι αυτοκράτορες που πολέμησαν τον Χριστιανισμό με διωγμούς και εκτελέσεις δεν έκαναν την διαφορά υπέρ των αρχαίων θρησκειών αλλά αντίθετα ο χριστιανισμός όλο και θέριευε; Πως και ο Ιουλιανός δεν έφερε κανένα αποτέλεσμα, αντίθετα μάλιστα περιφρονήθηκε από το λαό του;!

Φυσικά (I see a pattern here) δεν απάντησε.

Έγραψε ακόμα πχ. ότι:

Ο «οικουμενισμός» του χριστιανισμού δεν είναι παρά η μετάλλαξη /προσαρμογή της θεωρίας του «περιούσιου λαού» των Εβραίων. Όταν ξεκουφαθείς, bfo, μπορείς να προτείνεις κάποιον καλύτερο όρο – ή έστω μπορείς να προσπαθείς να ερμηνεύσεις μια φράση, σύμφωνα με το πνεύμα αυτού που έγραψε ολόκληρο το κείμενο που σχολιάζεις και όχι όπως σε βολεύει.


Του απάντησα ότι ίσως κωφεύω αλλά εξακολουθώ να μη βλέπω πως "ο οικουμενισμός του χριστιανισμού" προκύπτει από τη θεωρία του "περιούσιου λαού των Εβραίων", δηλαδή από το ακριβώς αντίθετο του! Αν ο οικουμενισμός του χριστιανισμού σημαίνει κάτι, αυτό είναι ακριβώς πως δεν υπάρχει περιούσιος λαός! Ίσως μπορείς να το εξηγήσεις.

Υποθέτω θα είχε τρομερά πειστικά επιχειρήματα να αντιπαραθέσει. Δυστυχώς δεν απάντησε.

Αλλά τι περιμένει κανείς από ακροατές του Μίκη εν έτει 2006;

ΣΤΑΜΑΤΗΣΤΕ ΤΑ ΠΙΕΣΤΗΡΙΑ!!!

Σύμφωνα με τις ειδήσεις του Άλφα ο Γεώργιος "Γιωργάκης" Παπανδρέου μόλις εκλέχθηκε πρόεδρος της Σοσιαλιστικής Διεθνούς.

Όρθιοι οι σοσιαλιστές ηγέτες τον επευφημούν.

marx

Μετά από αυτό, το όραμα μας είναι όλο και πιο κοντά:

Εμπρός της γης οι κολασμένοι
της πείνας σκλάβοι εμπρός - εμπρός
Το δίκιο από τον κρατήρα βγαίνει
σα βροντή σαν κεραυνός.
Φτάνουν πια της σκλαβιάς τα χρόνια
όλοι εμείς οι ταπεινοί της γης
που ζούσαμε στην καταφρόνια
θα γίνουμε το παν εμείς.
Στον αγώνα ενωμένοι
κι ας μη λείψει κανείς
Ω! Νάτη, μας προσμένει
στον κόσμο η Διεθνής.

Νίκος Δήμου: γυμνή φωτογράφιση

Ο Νίκος Δήμου δημοσίευσε σήμερα ένα νέο κείμενο στο ιστολόγιο του όπου διερωτάται "Γιατί ενοχλώ;". Απαντάω εν τάχει επειδή νομίζω ότι κατατάσει και το παρόν ιστολόγιο στις τάξεις των ενοχλημένων όταν γράφει πως "Ξεθάβονται παλιές κριτικές και κείμενα". Πράγματι, δημοσίευσα εδώ χθες μια παλιά κριτική του Χρήστου Βακαλλόπουλου για την εκπομπή λόγου του κ. Δήμου.

Για να ξεκαθαρίσω τη θέση μου: ο λόγος που ανέβασα το δημοσίευμα αυτό δεν είναι επειδή με ενόχλησε η είσοδος του Δήμου στα ιστολόγια. Βρίσκω επίσης φαιδρές όλες τις υστερίες που βλέπουμε , του στυλ "αφού ήρθε ο Νίκος Δήμου εγώ θα κλείσω το μπλόγκ μου" (!). Τι να αντιπείς σε κάτι τέτοιο;

Τέλος πάντων, δεν με ενόχλησε η είσοδος του Νίκου Δήμου στα ιστολόγια. Αντίθετα την είδα κάπως νοσταλγικά: μια πρόχειρη ματιά στην βιβλιοθήκη μου φανερώνει ότι είμαι ο ευτυχής κάτοχος 18 βιβλίων του, τα οποία διάβαζα με ενδιαφέρον "ὅτε ἤμην έφηβος". Σήμερα (όπου, δυστυχώς, εδώ και καιρό γέγονα ἀνήρ) αν ήταν να επιλέξω ορισμένα βιβλία του για το περιεχόμενο τους και την αντοχή του στο χρόνο θα ήταν η "Τέλεια Διαδρομή", οι "Προσεγγίσεις", οι "Λίστες" και ίσως οι διάφορες οδοί. Ενδιαφέρουσα επίσης η επιχειρηματολογία της "Χαμένης Τάξης" (και εν πολλοίς, πιστεύω, σωστή).

Έχοντας παρακολουθήσει, λοιπόν, τον συρφετό των ημερών (ο οποίος λαμβάνει θέση και κατά αλλά και υπερ του κ. Δήμου, για να είμαστε ακριβείς), αποφάσισα να ανεβάσω το κείμενο του Βακαλλόπουλου επειδή πιστεύω ότι αυτό που ο κριτικός διαβλέπει ισχύει και σήμερα όσον αφορά στο ιστολόγιο του Δήμου. Και ότι αυτό το κείμενο επομένως, δίνει και μια εξήγηση στην απορία του, "γιατί ενοχλώ". Αν αφαιρέσουμε τις υστερικές ή κακοπροαίρετες περιπτώσεις, ό,τι ενοχλεί τον κριτικό είναι ό,τι ενοχλεί και τους επικριτές του σημερινού ιστολόγιου: η τάση για "τακτοποίηση ιδεών", δηλαδή η αποφυγή του διαλόγου ως μέσου αναζήτησης της αλήθειας και η καταφυγή στην εφαρμογή έτοιμων απόψεων (όπου αυτοθεωρούνται και "αντι-δογματικές"). Αυτό όσο αφορά τόσο στον εσωτερικό διάλογο του κειμένου όσο και τον διάλογο που λαμβάνει χώρα στα σχόλια. Δεν είναι απλά ότι οι απόψεις είναι έτοιμες. Όλοι έχουμε τις προκαταλήψεις μας. Είναι η απλότητα τους που είναι σκανδαλώδης, ώστε λίγη από την πολυπλοκότητα του κόσμου διασώζεται. Όπως για παράδειγμα όταν για το δίλλημα Μίκης ή Μάνος δίνονται ως αναλογία οι γατόφιλοι και οι σκυλόφιλοι.

Αυτό που μου άρεσε στον Νίκο Δήμου τον καιρό που τον διάβαζα ήταν το αγγλοσαξωνικό λιτό και στρωτό είδος δοκιμιακής γραφής. Αυτό που τελικά με απώθησε ήταν ότι η μορφή αυτή καπέλωνε τη σκέψη, όπου γίνονταν και η ίδια λιτή, όχι με την έννοια της απλότητας αλλά της ελλείψεως. Τελικά πρόκειται απλά για τον πόλεμο μεταξύ δυο διαφορετικών οπτικών του κόσμου. Ο Δήμου είναι μέτοχος της δυτικής ματιάς (η οποία είναι και αρχαιοελληνική στο βαθμό που οι δυτικοί παρεξήγησαν την αρχαία ελλάδα ή τέλος πάντων με μια απλοποιημένη έννοια του ελληνικού πνεύματος). Προπαγανδίζοντας ακατάπαυστα τις κατευθυντήριες γραμές αυτής της λιτότητας πρόσληψης, αναλαμβάνει το ρόλο του "τακτοποιητή". Όταν το θέμα είναι περιορισμένο (η τέλεια διαδρομή, τα peanuts) έχει καλώς. Αλλιώς το θέμα υποφέρει.

Νομίζω την λύση την πρότειναν αρκετοί. Ορισμένοι και στα σχόλια του. Να αγκαλιάσει το ιστολόγιο ως μέσο, αντί να το χρησιμοποιεί όπως τα παλαιότερης μόδας φόρουμ [1]. Περισσότερο ιδιοσυγκρασιακά κείμενα και όχι θέματα τιθέμενα προς συζήτηση (και δη προς "τακτοποίηση"). Η σχέση καταγωγής/εξάρτησης του ιστολογίου με την ιστοσελίδα σας το αποδυναμώνει. Εντέλει, το θέμα είναι απλό: when in Rome do as Romans do.

Και για να μη περιοριζόμαστε στα αρνητικά. Ορίστε μια όμορφη μετάφραση ενός αμερικάνικου ποιήματος από το Νίκο Δήμου:


ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ

Τους ζητάω να πάρουν ένα ποίημα
και να το κρατήσουν στο φως
σαν έγχρωμη διαφάνεια

ή να ακουμπήσουν το αυτί στην κυψέλη του.

Λέω, πετάξτε ένα ποντίκι μέσα σ' ένα ποίημα
και παρατηρήστε το πως ψάχνει την έξοδο,

ή βαδίστε μέσα στο δωμάτιο του ποιήματος
και ψηλαφίστε τους τοίχους για τον διακόπτη του φωτός.

Τους θέλω να κάνουν θαλάσσιο σκι
πάνω στην επιφάνεια του ποιήματος
χαιρετώντας το όνομα του ποιητή στην ακτή.

Αλλά το μόνο που θέλουν αυτοί
είναι να δέσουν το ποίημα με σχοινί σε μία καρέκλα
και να του αποσπάσουν με βασανιστήρια μία ομολογία.

Αρχίζουν και το χτυπάνε με ένα σωλήνα
να βρούνε τι πραγματικά σημαίνει.


[1] Φόρουμ και όχι φόρα, αγράμματοι: "fora" είναι ο πληθυντικός του forum στα λατινικά, όχι στη γλώσσα μας. Από πότε αλλάζουμε αριθμό στα ελληνικά σε μια ξένη λέξη;!

(*) Όχι, δεν έχουμε γυμνή φωτογράφιση του Νίκου Δήμου. Είναι απλά μια ξεδιάντροπη προσπάθεια για υφαρπαγή σχολίων.

Δημοσιεύθη:
29.1.06 @ 11:20 μ.μ.
Ετικέτες:
8 σχόλια

Σύνδεσμοι

 

Ο Νίκος Δήμου βάζει τα πράγματα στη θέση τους!

(Ο Νίκος Δήμου, προ δεκαπενταετίας, παρουσίαζε στην τηλεόραση την εκπομπή "Περιπέτειες Ιδεών").

ΤΑΚΤΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΙΔΕΩΝ

Λίγη πολεμική δεν βλάπτει (Φρανσουά Τρυφώ)

Ούτως οτι χλιαρός ή, και ούτε ζεστός ούτε ψυχρός,
μέλλω σε εμέσαι εκ του στόματος μου (Αποκάλυψις Ιωάννου)


Στο βάθος αχνοφέγγει ο Γκαίτε, ο Ουγκό. Μπροστά διευθύνει τη συζήτηση στρογγυλοκαθισμένος ο Νίκος Δήμου. Παρουσιάζει ένα θέμα, λέει τις απόψεις του και καλεί τους τέσσερεις καλεσμένους της εκπομπής "Περιπέτειες Ιδεών" να συμφωνήσουν ή να διαφωνήσουν. Μιλάει αργά, εμπεριστατωμένα. Αν ήταν ινδιάνος θα λέγονταν ο Βάζει-τα-πράγματα-στη-θέση-τους. Ποιός από τους τέσσερεις καλεσμένους θα τολμήσει να τα μετακινήσει, έστω και λίγο; Ο Νίκος Δήμου δεν κουράζεται να τον διορθώνει. Σαν τον εργατικό μέρμηγκα κουβαλάει τα ψίχουλα της λογικής περιστοιχισμένος από σιωπηλά τζιτζίκια.

Ένα αργό ζουμ που ξεκινάει από το πουθενά καταλήγει στο χαμόγελο του Γκαίτε, ο Ουγκό και οι λοιποί πλίνθοι και κέραμοι του μεταμοντέρνου σκηνικού εξαφανίζονται προσωρινά από το κάδρο. Μένει μόνο ο άνθρωπος που ξέρει και γελά, μιλάει αργά και εμπεριστατωμένα. Αν ήταν απέναντι του ο Δαλάι Λάμα, καθισμένος φρόνιμα στον καναπέ, ο Νίκος Δήμου θα του μιλούσε αργά και εμπεριστατωμένα για τον βουδισμό, θα τον καλούσε να συμφωνήσει ή να διαφωνήσει. Αν συζητούσε με τον Μπους, θα του γνωστοποιούσε πιθανότατα την ύπαρξη του Αλέξις Ντε Τοκβίλ. Είναι αδύνατο να πιάσεις κουβέντα με το Νίκο Δήμου, ειδικά μονταρισμένη για την τηλεόραση, και να μην μπουν κάποια στιγμή τα πράγματα στη θέση τους.

Νίκος Δήμου, τακτοποιήσεις ιδεών. Οι περιπέτειες ιδεών είναι σίγουρα κάτι άλλο, σκέτο φλογοβόλο. Η τηλεόραση βέβαια αποτελούσε ανέκαθεν τον πιο ανώδυνο και λείο αχταρμά της ιστορίας της ανθρωπότητας, τον τόπο της παρωδίας και του ξεφτιλισμού των συγκρούσεων, το πιο νοικοκυρεμένο σκουπιδαριό που κατασκεύασε ποτέ ο ανθρώπινος νους. Όμως ακόμα και ο Πιβό, το πιο ανθρώπινο νευρόσπαστο της ιστορίας της τηλεοπτικής εικόνας, κατάλαβε ότι ο παρουσιαστής μιας εκπομπής διαλόγου πρέπει να γίνεται όλο και περισσότερο αινιγματικός όσο περνάει ο καιρός, πρέπει να μεταβάλλεται σε ένα μυστηριώδες πρόσωπο όπου κανείς δεν ξέρει τι σκέφτεται.

Ακριβώς επειδή προκύπτει σαν ένα κράμα ψυχαναλυτή και εξομολόγου, ο παρουσιαστής είναι ένα αδύναμο πρόσωπο που πρέπει ν' απόρροφά σαν σφουγγάρι τις γνώμες. Η δυτική κοινωνία τον τοποθέτησε εκεί ως ιερέα της αδυναμίας της, ο ρόλος του είναι να μην είναι κανένας συγκεκριμένος άνθρωπος με απόψεις. Όποιος υποδύεται στην τηλεόραση ότι έχει απόψεις δεν είναι σε θέση να παρουσιάσει τίποτα, παρουσιάζει τον εαυτό του και μόνο. Τότε όμως οι τέσσερεις υπνωτισμένοι προσκεκλημένοι τζίτζικες είναι περιττοί. Αρκεί ο μάστορας του είδους Βαγγέλης Γιαννόπουλος, κάποιος που ξεκινάει να υπερασπιστεί κάτι και στο δρόμο το χάνει παρουσιάζοντας τον εαυτό του. Πολύ φοβάμαι ότι ο Νίκος Δήμου, που είναι καλός διαφημιστής, δεν είναι σε θέση να το κάνει γιατί ένας καλός διαφημιστής κυνηγάει πάντα -και στο τέλος αγκαλιάζει χωρίς επιστροφή- το βασίλειο της χρυσής μετριότητας.

Χρήστος Βακαλλόπουλος, Ιστός, Νοέμβριος 1991
Αναδημοσίευση στο "Η ονειρική υφή της πραγματικότητας", εκδόσεις Βιβλιοπωλείου. της Εστίας


Δημοσιεύθη:
28.1.06 @ 6:06 π.μ.
Ετικέτες:
6 σχόλια

Σύνδεσμοι

 

Ρήσεις και αντιρρήσεις

Cat Surrender

Όσοι απο εσάς έχετε παρακολουθήσει τα τελευταία κείμενα σε τούτο το ιστολόγιο, αλλά και στα Μυστικά του Κόλπου, θα σχηματίσατε ίσως την εντύπωση ότι υπερασπίζομαι εδώ το Βυζάντιο, την έννοια του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού κλπ. Θα εκπλαγείτε λοιπόν, πιστεύω, που θα με δείτε σήμερα να προβαίνω σε μια ολοφάνερη ιεροσυλία απαντώντας στο τελευταίο σχόλιο του Πάνου. Γιατί; Μα επειδή είναι σαν να κλέβω εκκλησία.

Ας ξεκινήσουμε όμως. Απαντάω θέση-θέση και όποιος αντέξει:

Συμφωνώ πως τα «αν» δεν έχουν σχέση με τη μελέτη της ιστορίας – αλλά δεν απαγορεύεται, ελπίζω, να κάνει κανείς μια «υπόθεση εργασίας» για να ενισχύσει ένα συλλογισμό.


Σαφώς. Αρκεί να μην παίρνει την υπόθεση του για πραγματικότητα στην προσπάθεια του να ενισχύσει το συλλογισμό. Αυτό λέγεται "κυκλικός συλλογισμός" και είναι λάθος τόσο στα μαθηματικά όσο και στην επιχειρηματολογία.


Διαφωνώ ριζικά με τη θέση σου ότι δεν υπήρχε όντως υποδομή για μια άλλη εκδοχή των πραγμάτων – αυτό που λες ταυτίζεται με τη λογική ότι υπάρχει κάποιο «θείο σχέδιο» που καθοδηγεί τις ιστορικές εξελίξεις και είναι αδύνατο να συμβεί ό,τιδήποτε έξω απ΄αυτό.


Με κούφανες. Η θέση μου "ότι δεν υπήρχε όντως υποδομή για μια άλλη εκδοχή των πραγμάτων" ...ταυτίζεται, λες, "με τη λογική ότι υπάρχει κάποιο «θείο σχέδιο» που καθοδηγεί τις ιστορικές εξελίξεις"!!!

Προφανώς δεν είναι όλα τα ενδεχόμενα ανοικτά πάντοτε, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει "θείο σχέδιο". Κάθε εποχή μπορεί να ακολουθήσει μόνο ορισμένες εκδοχές εξέλιξης, ανάλογα με την κατάσταση που επικρατεί και τις δυναμικές της.

Απλούστατα, λοιπόν, η υποδομή εκείνης της εποχής δεν σήκωνε "φιλοσοφική - πνευματική επαναφορά" του αρχαίου κόσμου. Δεν χρειάζεται να επικαλούμεθα κανένα θείο σχέδιο: αρκεί να λάβουμε υπόψη μας ότι αυτή η φιλοσοφική - πνευματική επαναφορά δεν είχε προκύψει για 400 χρόνια. Τίποτα στην εποχή δεν προμήνυε ότι θα προέκυπτε στο κοντινό μέλλον: αντίθετα η αλλαγή προσανατολισμού προς το χριστιανισμό δείχνει ότι δεν μπορούσε να βρεθεί λύση στα πλαίσια της θεωρίας του αρχαίου κόσμου.

Είναι λάθος, αξιολογώντας το χριστιανισμό όπως διαμορφώθηκε εκ των υστέρων, να μεταφέρεις αυτήν την «πληρότητα» στην εποχή της συνάντησης (1ος-3ος αιώνας) ή της σύγκρουσης (4ος- 6ος αιώνας). Ειδικά τους τρεις πρώτους αιώνες ο χριστιανισμός ήταν τόσο σοφός ή τόσο ανόητος όσο και οι υπόλοιπες ομολογίες ή σέχτες που κυκλοφορούσαν στην πιάτσα.


Ο Χριστιανισμός ήταν "σοφός" από την εποχή του Χριστού. Όπως η θεωρία του Σωκράτη από την εποχή που ο Σωκράτης γύρναγε στην αγορά. Δεν περίμενε τον Πλάτωνα.

Αλλά ας πάρουμε ένα παράδειγμα έλλειψης πληρότητας και "ίδιας σοφίας και ανοησίας με τις υπόλοιπες σέχτες" από το Χριστιανισμό της εποχής:

ΕΑΝ ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον. καὶ ἐὰν ἔχω προφητείαν καὶ εἰδῶ τὰ μυστήρια πάντα καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν, καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν πίστιν, ὥστε ὄρη μεθιστάνειν, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδέν εἰμι. καὶ ἐὰν ψωμίσω πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου, καὶ ἐὰν παραδῶ τὸ σῶμά μου ἵνα καυθήσωμαι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠφελοῦμαι. ῾Η ἀγάπη μακροθυμεῖ, χρηστεύεται, ἡ ἀγάπη οὐ ζηλοῖ, ἡ ἀγάπη οὐ περπερεύεται, οὐ φυσιοῦται, οὐκ ἀσχημονεῖ, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, οὐ παροξύνεται, οὐ λογίζεται τὸ κακόν, οὐ χαίρει ἐπὶ τῇ ἀδικίᾳ, συγχαίρει δὲ τῇ ἀληθείᾳ· πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει. ἡ ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει. εἴτε δὲ προφητεῖαι, καταργηθήσονται· εἴτε γλῶσσαι, παύσονται· εἴτε γνῶσις, καταργηθήσεται. ἐκ μέρους δὲ γινώσκομεν καὶ ἐκ μέρους προφητεύομεν· ὅταν δὲ ἔλθῃ τὸ τέλειον, τότε τὸ ἐκ μέρους καταργηθήσεται. ὅτε ἤμην νήπιος, ὡς νήπιος ἐλάλουν, ὡς νήπιος ἐφρόνουν, ὡς νήπιος ἐλογιζόμην· ὅτε δὲ γέγονα ἀνήρ, κατήργηκα τὰ τοῦ νηπίου. βλέπομεν γὰρ ἄρτι δι᾿ ἐσόπτρου ἐν αἰνίγματι, τότε δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον· ἄρτι γινώσκω ἐκ μέρους, τότε δὲ ἐπιγνώσομαι καθὼς καὶ ἐπεγνώσθην. νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα· μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη.


demetrius

Επιστρέφουμε Δημήτριοι, όπως ο Βίκτορ Ματσούρ, στο θέμα μας:

Επειδή επαναλαμβάνεις συνεχώς (και σε άλλα ποστ) την παντελώς εξωφρενική άποψη για τη δήθεν ανωτερότητα των χριστιανικών αντιλήψεων, σου υπόσχομαι μια μικρή σειρά ποστ στα «μτΚ» όπου θα παρουσιάζονται ελάχιστες μόνο από τις πολλές χοντράδες που περιέχονται στην Καινή Διαθήκη. Για να δούμε χειροπιαστά το «θαυμαστό» επίπεδο του χριστιανισμού, όπως εκφράστηκε εκείνον τον καιρό και συγκρούστηκε με τις άλλες ομολογίες (και ισχύει ακόμα - για την καινή Διαθήκη μιλάμε)


Να το δούμε. Ελπίζω οι πηγές σας να μην είναι κάτι ανεκδιήγητες και αθεολόγητες ιστοσελίδες αμερικάνων αθέων που κυκλοφορούν, του στυλ: "πως είναι δυνατόν να λέει αρχικά εγένετω φως και εν συνεχεία να φτιάχνει τα άστρα". Ελπίζω να κρατηθεί το θέμα σε επίπεδο υψηλότερο από δεκαπεντάχρονων, και δη αμερικάνων.

Ήταν, λες, μια κρίση του ελληνισμού ηλικίας 500 χρόνων, από τον καιρό του Αλέξανδρου. Προς στιγμήν ας δεχτούμε πως ήταν. Τι έγινε, λύθηκε ξαφνικά αυτή η κρίση; Ξεπεράστηκε η κρίση του ελληνισμού κατά τη διάρκεια των βυζαντινών 11 αιώνων; Πως εκφράστηκε αυτό; Είχε κάποια επίπτωση στην ειρήνη, βελτίωσε τον καθημερινό βίο, εξομάλυνε εσωτερικές αντιθέσεις, ενίσχυσε τον ελληνισμό, απαλλάχτηκαν οι άνθρωποι από το φόβο των δαιμόνων, τη θρησκοληψία, τη μαγεία, τους εξορκισμούς, την εκμετάλλευση; Παγιώθηκε, έστω ένα και μοναδικό, θρησκευτικό σώμα με στοιχειώδη ευπρέπεια; Βελτιώθηκε η εκπαίδευση, η υγιεινή, ο καθημερινός τρόπος ζωής; Έβαλε κανείς χέρι στους κάθε λογής ισχυρούς; Αποκαταστάθηκαν στο ύψος της κλασσικής Ελλάδας η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η λόγια ποίηση; Ανυψώθηκε η πολιτική ζωή και οι θεσμοί; Έγινε καμιά εφεύρεση σε ολόκληρους 11 αιώνες, εκτός από το υγρόν πυρ; Καλλιεργήθηκε η ιστορική μνήμη, που να αναδεικνύει τους Έλληνες προγόνους ως μεγάλους νικητές κατά των Περσών; Έγιναν πιο ευτυχισμένοι οι Έλληνες, ο βίος τους πιο εορταστικός, πιο πολύχρωμος και ανάλαφρος;


Πολλά ερωτήματα. Πάμε ένα ένα:

"Προς στιγμήν ας δεχτούμε πως ήταν. Τι έγινε, λύθηκε ξαφνικά αυτή η κρίση; Ξεπεράστηκε η κρίση του ελληνισμού κατά τη διάρκεια των βυζαντινών 11 αιώνων;".

Προφανώς και ξεπεράστηκε. Και η απάντηση σου είναι ήδη μέσα στην ερώτηση που θέτεις: γι' αυτό και ήταν 11 οι βυζαντινοί αιώνες. Δηλαδή εδραιώθηκε κάτι το οποίο είχε εσωτερική αντοχή και διάρκεια στο χρόνο. Μακάρι και η κλασσική Ελλάδα να είχε κρατήσει τόσους πολλούς αιώνες!

"Πως εκφράστηκε αυτό; Είχε κάποια επίπτωση στην ειρήνη;"

Βέβαια. Δημιουργήθηκε μια κρατική οντότητα η οποία διατήρησε την ειρήνη (και εφάρμοσε καινοτόμως και ιδιαιτέρως την διπλωματία, παρεμπιπτόντως), απέκρουσε εξωτερικές επιθέσεις και ελάφρυνε τις επιπτώσεις από την διάλυση της πάλαι ποτέ ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

"βελτίωσε τον καθημερινό βίο;"

Τρομερά. Για πολλές κατηγορίες πολιτών. Αν σκεφτείς ότι στα πλαίσια της καταργήθηκε σταδιακά η δουλεία, δημιουργήθηκαν κοινωνικές παροχές κλπ, φθάνει.

"ενίσχυσε τον ελληνισμό;"

Ένα πτώμα ελληνισμού έγινε κεντρικός άξονας μιας κράταιας αυτοκρατορίας 11 αιώνων, θέτωντας μάλιστα την έδρα της στο χώρο του από την αρχή, πολύ πριν αρχίσει την μετατροπή της σε ολικά δική του. Ξαναπάραξε (ο έλληνας και οι της ελληνικής παιδείας μετέχοντες) σκέψη. Χριστιανική πλέον, δηλαδή διαφορετικής οπτικής από την κλασσική Ελλάδα; Εν μέρει ναι. Αλλά και η ύστερη κλασσική Ελλάδα είχε διαφορετική οπτική από την κλασσική. Και η ελληνιστική Ελλάδα είχε διαφορετική οπτική. Για να μην πούμε για την σημερινή: φοβάμαι ο Βέλτσος απέχει τρομερά από τον Ηράκλειτο, καίτοι σκοτεινός.

"απαλλάχτηκαν οι άνθρωποι από το φόβο των δαιμόνων, τη θρησκοληψία, τη μαγεία, τους εξορκισμούς;"

Ναι. Από την άκρατη δαιμονολογία και τον προσεταιρισμό κάθε επιπόλαιης θρησκευτικής μόδας της ανατολής και δύσης απαλλάχθηκαν. Ασπάστηκαν πλέον μια και κύρια θρησκεία.

Να πούμε ότι από το "φόβο των δαιμόνων, τη μαγεία και τους εξορκισμούς" οι άνθρωποι δεν ήταν απαλλαγμένοι ούτε στην αρχαία Ελλάδα (άκρατη δεισιδαιμονία), ούτε σε καμμία περίοδο της ιστορίας τους, ούτε θα είναι ποτέ εξάλλου, αν με το απαλλαγμένοι εννοούμε "πλήρως".

"[απαλλάχτηκαν οι άνθρωποι από] την εκμετάλλευση;"

Είπαμε να μην ξεπέφτουμε σε επίπεδο δεκαπεντάχρονου. Σε ποιά εποχή ήταν απαλλαγμένοι από την εκμετάλλευση; Όχι, λοιπόν, το βυζάντιο δεν ήταν η αταξική κοινωνία που ονειρεύτηκε ο νεαρός Μαρξ. Duh!

Το ότι μπήκε όμως μια τάξη, πέρασαν νόμοι μετριάσματος της δουλείας και σταδιακά καταργήθηκε, όπως και η ανάπτυξη ενός νομικού πλαισίου βοήθησαν βέβαια την μετρίαση της εκμετάλλευσης.

"Παγιώθηκε, έστω ένα και μοναδικό, θρησκευτικό σώμα με στοιχειώδη ευπρέπεια;"

Ναι, και λέγονταν Ορθόδοξη Καθολική Εκκλησία, ίσως το έχεις ακουστά.

Δεν ξέρω τι σημαίνει "στοιχειώδη ευπρέπεια". Να μην υπάρχουν θρησκευτικές διαμάχες;

"Βελτιώθηκε η εκπαίδευση, η υγιεινή, ο καθημερινός τρόπος ζωής;"

Τρομερά. Η υγιεινή ήταν ιδιαίτερα ανεπτυγμένη. Τα νοσοκομεία τότε εδραιώθηκαν. Όσο για την εκπαίδευση, ο αναλφαβητισμός ήταν ιδιαίτερα χαμηλός, βασικό δε κείμενο ανάγνωσης ήταν η Ιλιάδα. Ορίστε μια σούμα:

Σε ό,τι άφορα την εκπαίδευση μπορούμε να διακρίνουμε τρεις τύπους σχολείων στο «Βυζάντιο»: τα δημόσια, τα ιδιωτικά και τα μοναστηριακά. Στα τελευταία επιτρεπόταν να φοιτούν μόνον παιδιά που είχαν αφιερωθεί στο μοναχισμό. Μάλιστα, η Οικουμενική Σύνοδος της Χαλκηδόνας (το 451) απαγόρευσε ρητά τη φοίτηση λαϊκών σ' αυτά τα σχολεία, και, απ' ό,τι φαίνεται, αυτός ο κανόνας εφαρμοζόταν χωρίς εξαίρεση. Η πλειοψηφία λοιπόν των προγόνων μας της Ρωμανίας μορφωνόταν σε κοσμικά σχολεία σε αντίθεση με το τι συνέβαινε στη Δύση την ίδια εποχή. Όπως είναι γνωστό, στη Δύση, για πολλούς αιώνες, η πλήρης κατάρρευση του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού είχε ως συνέπεια την ανάδειξη της Εκκλησίας σε αποκλειστικό φορέα της Εκπαίδευσης. Η μόνη μόρφωση που μπορούσε να πάρει κανείς ήταν αυτή την οποία παρείχαν τα μοναστήρια.

Αντίθετα, στο «Βυζάντιο» η εκπαίδευση ήταν κυρίως προσκολλημένη στην κλασική παράδοση. Υποχρεωτικό ανάγνωσμα, μαζί με την Αγία Γραφή, ήταν ο Όμηρος, τον όποιον όλοι οι μαθητές μάθαιναν απέξω και τον εξηγούσαν λέξη προς λέξη. Ο Ψελλός καυχιέται ότι από πολύ μικρός ήξερε ολόκληρη την Ιλιάδα απέξω. Η 'Άννα Κομνηνή αναφέρει εξηνταέξι φορές στίχους του Ομήρου στην «Αλεξιάδα» της, συχνά μάλιστα χωρίς να αισθάνεται την ανάγκη να προσθέσει τη διευκρίνηση «το όμηρικόν εκείνο...».

Για να αντιληφθούμε το πολιτιστικό χάσμα που χώριζε Ρωμαίους και Δυτικούς, αρκεί να θυμίσουμε ότι η Δύση πρωτογνώρισε τον Όμηρο μόλις τον 14ο αιώνα, όταν ύστερα από παραγγελία του Πετράρχη και του Βοκκάκιου, ένας Ρωμηός της Ν. Ιταλίας, ο Πιλάτος, μετέφρασε την Ιλιάδα και την Οδύσσεια στα λατινικά.

Ο κοσμικός χαρακτήρας της εκπαίδευσης καθ' όλη τη χιλιόχρονη ιστορία της αυτοκρατορίας τονίζεται και από το γεγονός ότι το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης ήταν ένα κρατικό ίδρυμα που δε βρισκόταν ποτέ υπό τον έλεγχο της Εκκλησίας. Σύμφωνα με την ιδρυτική πράξη του (επί Θεοδοσίου Β', το 425), οι καθηγητές πληρώνονταν από το κράτος και μάλιστα απαλλάσσονταν από τους φόρους. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο πρόγραμμα του Πανεπιστημίου δεν υπήρχε καν το μάθημα της Θεολογίας (!), αφού σκοπός της κρατικής εκπαίδευσης ήταν η μόρφωση κρατικών στελεχών και αξιωματούχων.


"Έβαλε κανείς χέρι στους κάθε λογής ισχυρούς;"

Πάρα πολλές φορές. Δεν βλέπω σε τι αποσκοπούν αυτά τα παιδιάστικα ερωτήματα. Η αντίληψη σου δηλαδή ποιά είναι; Ότι ένα κράτος 11 αιώνων αποτέλεσε την απόλυτη δεσποτεία οπού ποτέ κανείς δεν έβαλε χέρι στους ισχυρούς;! Μέχρι και αφορισμούς αυτοκρατόρων εν ενεργεία έχουμε, αλλά και συνεχή πολιτική κίνηση και αναταραχή. Ακόμα και η ανάδειξη του αυτοκράτορα είχε στοιχεία λαϊκού ελέγχου.

"Αποκαταστάθηκαν στο ύψος της κλασσικής Ελλάδας η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η λόγια ποίηση;"

Δηλαδή τι ρωτάς, αν ξαναβγήκε Όμηρος, Πλάτωνας, Αριστοτέλης, Ηράκλειτος, Σαπφώ στο Βυζάντιο; Γιατί, γνωρίζεις να βγήκαν πουθενά αλλού;

Η φιλοσοφία και η ποίηση αναπτύχθηκαν υψηλώς, με βάση πάντα τα πρότυπα και την κοσμοθεωρία που είχαν οι πολίτες της αυτοκρατορίας.

Για τα μαθηματικά δεν γνωρίζω καθόλου τι έτρεχε. Μόλις διαβάσω σχετική βιβλιογραφία θα σου απαντήσω. Υπάρχει βέβαια το ενδεχόμενο απλά ο πολιτισμός αυτός να αδιαφορούσε για τα μαθηματικά, με τον ίδιο τρόπο που οι αρχαίοι έλληνες αδιαφορούσαν για την βιομηχανία και την ανάπτυξη των εφευρέσεων, παρόλο που είχαν όλα τα φόντα να μεγαλουργήσουν. Δεν θέλει κάθε πολιτισμός να υπολογίζει. Ο Κινέζικος πολιτισμός υπήρξε σπουδαίος. Τι ιδιαίτερο έκανε στα μαθηματικά;

"Ανυψώθηκε η πολιτική ζωή και οι θεσμοί;"

Σε ποιές σφαίρες να ανυψωθεί; Από την εποχή του Νέρωνα και της υποδοχής των Ρωμαίων κατακτητών ως ηρώων της Αθήνας και τοπικών θεών, πάντως, βελτιώθηκε.

"Έγινε καμιά εφεύρεση σε ολόκληρους 11 αιώνες, εκτός από το υγρόν πυρ;"

Περίεργο που μιλάς για την τεχνολογία, μια και είναι ένας από τους τομείς που και η κλασσική Ελλάδα παραμέλησε ιδιαίτερα. Πες μου ορισμένες εφευρέσεις κατά τον Χρυσό Αιώνα. Ορισμένες εφευρέσεις που έχω υπόψη μου στο βυζάντιο είναι μια ατμομηχανή παραγωγής ...σεισμών (!), κατασκευασμένη από τον Ανθέμιο (αρχιτέκτονα της Αγ. Σοφίας) για να ενοχλεί τον σπιτονοικοκύρη του, αν θυμάμαι καλά. Επίσης, μηχανικά αυτόματα, κινούμενα με γρανάζια. Δεν έχω εξετάσει παραπάνω το ζήτημα, καίτοι τεχνολόγος ο ίδιος.

"Καλλιεργήθηκε η ιστορική μνήμη, που να αναδεικνύει τους Έλληνες προγόνους ως μεγάλους νικητές κατά των Περσών;"

Όπως την καλλιέργησαν οι εθνικοί που ακολούθησαν τις μεγάλες νίκες, όταν έπαιρναν χρήματα από τους Πέρσες για να σφάζονται μεταξύ τους (ή όταν πήγαιναν κατευθείαν ως μισθοφόροι τους); Πραγματικά περίεργη ερώτηση!

"Έγιναν πιο ευτυχισμένοι οι Έλληνες, ο βίος τους πιο εορταστικός, πιο πολύχρωμος και ανάλαφρος;"

Σίγουρα ο βίος τους έγινε πιο πολύχρωμος, αν πιστέψουμε τους ξένους που ήρθαν σε επαφή μαζί του και εντυπωσιάστηκαν από την μεγαλοπρέπεια, πολυτέλεια και πολυχρωμία του.

Δεν καταλαβαίνω τι εννοείς να γίνει πιο ...εορταστικός και ανάλαφρος. Δεν έχεις ακούσει την κορούλα του Ασκληπιού Ζαμπέτα όπου τραγουδάει: "Η ζωή είναι μεγάλη, μην την κάνεις καρναβάλι". Πάντως ήταν πιο ανάλαφρος από τον δικό μας, καίτοι χωρίς την κυρία Λαμπίρη. Είχαν δε περισσότερες αργίες και από τους έλληνες μαθητές και καλύτερες εορτές από πρωτοχρονιά με Βανδή και Ντόρα στο Σύνταγμα. Μέχρι και σεξ φημολογείται ότι έκαναν!

Γνωρίζουμε πως άλλα έγιναν – τα έχω ήδη αναφέρει και δεν επανέρχομαι. Με κρίση ή χωρίς, ο αρχαίος ελληνισμός που άκμαζε επί αιώνες σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο, αυτός που είχε δημιουργήσει πόλεις σαν την Αλεξάνδρεια και την Αντιόχεια, οδηγήθηκε στην οριστική του εξαφάνιση, περί τον έκτο αιώνα – οπότε έπαψε αυτομάτως να τον ταλαιπωρεί οποιαδήποτε κρίση.


Ο αρχαίος ελληνισμός δεν άκμαζε επί αιώνες, παρήκμαζε επί αιώνες -και ιδιαίτερα την εποχή η οποία μας ενδιαφέρει- σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο. Η οποία, επιπροσθέτως, ήταν ρωμαϊκή. Είπαμε, τα λένε και οι εθνικοί αυτά. Ο κατήφορος άρχισε από τον Πελλοπονησιακό πόλεμο: ο Αλέξανδρος απλά ένωσε την κατεστραμένη Ελλάδα και έβγαλε το πρόβλημα περίπατο ως τις Ινδίες. Η επέκταση και η πολιτική είναι μια κάποια λύση όταν υπάρχει εσωτερική και πολιτιστική κρίση. Τα έκαναν και οι μεγάλες δυνάμεις αυτά τα κόλπα στους περασμένους αιώνες.

Η οριστική εξαφάνιση του αρχαίου ελληνισμού το 6ο ή άλλο αιώνα είναι δικό σου ιδεολόγημα. Δεν βλέπω κάποιο επιχείρημα. Έδειξα ότι στις τέχνες (μουσική, ζωγραφική) υπήρξε συνέχεια. Στην φιλοσοφία υπήρξε συνέχεια του νεοπλατωνικού ρεύματος και του αριστοτελισμού. Στον πολιτικό βιο υπήρξε συνέχεια (οι κρατικοί θεσμοί ήταν συνέχεια των ελληνορωμαϊκών). Στη γλώσσα υπήρξε, καταφανώς, συνέχεια. Ακόμα και στην θρησκεία υπήρξε συνέχεια με την έννοια ότι η στροφή στον Χριστιανισμό ήταν επακόλουθο παλαιοτέρων αναζητήσεων και στροφών στον ανατολικό μυστικισμό, στον νεοπλατωνισμό κλπ, υπήρχε δηλαδή το ενδιάμεσο βήμα από την αρχαία θρησκεία. Ε, σε τι δεν υπήρχε συνέχεια (πλήν του νέου προσανατολισμού της σκέψεως) ώστε να δικαιούσε να ομιλείς για "οριστική εξαφάνιση";

Βασικό: ένας πολιτισμός είναι υποκείμενα. Αυτά δεν εξαφανίζονται. Μπορεί να γίνουν χριστιανοί από εθνικοί (ή από οπαδοί του Άνουβι), αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ξέχασαν και όλα τα άλλα. Γενόμενοι χριστιανοί δεν αλλάζουν και όλο τους τον πολιτισμό, τις συνήθειες, την οργάνωση! Αυτό θα ήταν πρωτοφανές. Ο καθένας προφανέστατα φέρνει τον χριστιανισμό στα πλαίσια του. Άλλο ένας έλληνας χριστιανός, άλλο ένας αιγύπτιος χριστιανός. Και σήμερα ακόμα, αν ένας συνέλληνας μας γίνει ξαφνικά βουδιστής δεν σημαίνει ότι αυτομάτως θα ξεχάσει τον πολιτισμό του. Μέχρι και Καζαντζίδη μπορεί να συνεχίσει να ακούει.

Θα ήταν ενδιαφέρον εξάλλου να μας πείς πως, αν είχαμε την υποτιθέμενη "οριστική εξαφάνιση του αρχαίου ελληνισμού το 6ο ή άλλο αιώνα" επανήλθε αυτός τον 12ο όπως λες για να μπολιάσει το (κατ' εσέ) "νεο ελληνισμό" ώστε να δικαιολογεί την ονομασία που του δίνεις; Χωρίς συνέχεια; Ως μια μελέτη και επιρροή από έναν αρχαίο και ξένο πολιτισμό, όπως η δυτική αναγέννηση;

Πάντοτε και παντού οι πολιτισμοί, οι κοινωνίες, οι λαοί, βρίσκονται σε «κρίση», για αυτό και η ιστορία βρίσκεται σε κίνηση. Είναι εξαιρετικά αφελής όποιος ισχυρίζεται πως ξαφνικά παρουσιάζεται «κάτι» (από τον ουρανό) και η κρίση αίρεται, ως δια μαγείας. Αυτή είναι καλή άποψη, ίσως, για μέτριους θεολόγους που απευθύνονται σε ειδικό κοινό, αλλά δε μπορεί να σταθεί σε άλλα ακροατήρια.


Μα τι σοφίσματα είναι αυτά. Ώστε "Πάντοτε και παντού οι πολιτισμοί, οι κοινωνίες, οι λαοί, βρίσκονται σε «κρίση»"! Ώστε η κρίση είναι ...διαρκής; Ακόμα και αν δεχθούμε ότι είναι, δεν υπάρχει διακύμανση στην κρίση ακμή και παρακμή πολιτισμών; Δεν υπήρξε η "παρακμή και πτώση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας";! Και δεδομένης της παρακμής, δεν εμφανίζεται μια νέα ιδέα, ένας νέος τρόπος ο οποίος αποτελεί την βάση για την επόμενη εξέλιξη; Ο Μεσαίωνας δεν έδωσε την θέση του στη Αναγέννηση; Η παρακμή του φεουδαλισμού δεν έδωσε τη θέση της στην αστική επανάσταση;

Αυτή η "άποψη για μέτριους θεολόγους που δε μπορεί να σταθεί σε άλλα ακροατήρια" ήταν ανάμεσα στα άλλα η άποψη του Γίββωνα, του Σπένσερ και πολλών άλλων ...θεολόγων. Ακόμη και του Μαρξ και του Χέγκελ και όλων των επιγόνων τους. Ο ορισμός της διαλλεκτικής εξάλλου δεν είναι παρά αυτή η ιδέα. Έχουμε τη θέση ή οποία παύει να καλύπτει και εμφανίζεται κάτι (η αντίθεση της) και η κρίση αίρεται (στην σύνθεση).

«Η κρίση, πάνω απ’ όλα, ήταν μια κρίση κοσμοθεωρίας και πολιτισμού» λες, συμφωνώντας με τον Ζιάκα. Η φράση υπονοεί ότι επιλέγοντας τη σωστή κοσμοθεωρία και οικοδομώντας έναν αντίστοιχο πολιτισμό (δεχόμενοι δηλαδή το χριστιανισμό, για τον οποίο, ως γνωστόν, προνόησε …ο Θεός!), η κρίση θα ξεπεραστεί. Αμ δε! Μακάρι να ήταν τόσο απλά τα πράγματα, όσο υπονοεί αυτή η απλοϊκή προσέγγιση.

Η οποία έχει και δυο αναπόφευκτα παρεπόμενα, ας τα ξαναδούμε: α. ο χριστιανισμός υπήρξε η απάντηση στην κρίση του ελληνισμού, και β. η κρίση ξεπεράστηκε μετά την επικράτηση του χριστιανισμού. Ο Θεός, με άλλα λόγια, το έβαλε αμέτι μουχαμέτι και έβγαλε τους Έλληνες από την κρίση!


Θυμίζω ότι ο Θεός δεν έκανε τίποτα, και ας σας στερώ ένα strawman argument το οποίο επαναλαμβάνετε αναίτια και μάλιστα δις στο παραπάνω απόσπασμα σας.

Οι άνθρωποι της εποχής είναι που επέλεξαν τον χριστιανισμό και οι άνθρωποι της εποχής είναι αυτοί οι οποίοι βγήκαν από την κρίση, όπως μπορούμε να δούμε. Μια αυτοκρατορία έσβησε (ρωμαϊκή) και μια άλλη γεννήθηκε και κράτησε 11 αιώνες. Στοιχειώδες, φίλτατε Ουότσον!

Λες ακόμα: "Η φράση υπονοεί ότι επιλέγοντας τη σωστή κοσμοθεωρία και οικοδομώντας έναν αντίστοιχο πολιτισμό η κρίση θα ξεπεραστεί. Αμ δε!". Αν η κρίση είναι πολιτιστική, προφανώς και ναί! Duh! Σε κάθε εποχή αυτό συμβαίνει. Όταν μια εποχή πεθαίνει, μια άλλη γενιέται. Όταν ένας πολιτισμός (κοσμοθεωρία) πεθαίνει ένας άλλος γεννιέται. Εκεί που ο ένας ήταν στα τελευταία του (κρίση), ο νέος είναι ακμαίος (ξεπέρασμα της κρίσης). Όταν στην αρχαία Αθήνα το σύστημα διακυβέρνησης πέρασε κρίση, έγινε το πέρασμα στη δημοκρατία. Όταν η μοναρχία πέρασε κρίση περάσαμε στην αστική επανάσταση. Όταν ο φεουδαλισμός πέρασε κρίση περάσαμε στον αστικό πολιτισμό.

(Ο Ζιάκας ισχυρίζεται ότι έτσι ο ελληνισμός κρατήθηκε στην πρωτοπορία του πολιτισμού «για άλλα χίλια χρόνια»! Εδώ είναι η κατάλληλη στιγμή για ν’ αρχίσουν τα ανέκδοτα με τον Τοτό…)


Όχι, είναι η κατάλληλη στιγμή για να αρχίσουν τα αντεπειχειρήματα. Αντ' αυτού ακούμε φληναφήματα αντάξια του Τοτού.

Τα λάθη είναι αναμενόμενα, όταν προσπαθεί κανείς να κατανοήσει μια ιστορική αλλαγή, χωρίς να έχει ήδη ακλόνητες βεβαιότητες –δεδομένα στο κεφάλι του. Στη δεύτερη περίπτωση η προσπάθεια προσαρμόζεται στις προτηγανισμένες πατάτες: ο χριστιανισμός βοήθησε τον ελληνισμό να ξεπεράσει την κρίση κλπ κλπ, (όπως μας τα είπε ο Ζιάκας και μας τα επανέλαβες εσύ). Και γιατί να γίνει έτσι; Μα, εξαιτίας της ανωτερότητας του χριστιανισμού (είπαμε, τον σχεδίασε ο ίδιος ο Θεός!) έναντι όλων των κοσμοθεωριών, ομολογιών, φιλοσοφικών ρευμάτων κλπ που διέτρεχαν τον ελληνιστικό κόσμο. Αν ξεκινάς με αυτό το δεδομένο, ωραία έρευνα και ανάλυση θα κάνεις, φίλε bfo! Εξαιρετική!


"Και γιατί να γίνει έτσι;" Τι σαχλή ερώτηση είναι αυτή;! Κάθε νέα κοσμοθεωρία βοηθάει να ξεπεραστεί η παλαιά κρίση, αλλιώς δεν θα αναπτύσσονταν καθόλου. Και είναι εξ' ορισμού ανώτερη της, αφού εμπεριέχει την γνώση της κρίσης (η ορισμένη άρνηση του Χέγκελ). Ο χριστιανισμός βοήθησε τον ελληνισμό να ξεπεράσει την κρίση ακριβώς επειδή αναπτύχθηκε στα πλαίσια του ξεπεράσματος της κρίσης ώστε να δώσει απάντηση στα προβλήματα που η κρίση έδινε.

Το δεδομένο είναι ότι η χριστιανική κοσμοθεωρία διαδέχθηκε την αρχαία ελληνική κοσμοθεωρία. Αυτό δεν είναι "προτηγανισμένη πατάτα" είναι απλή και καθαρή ιστορική αλήθεια. Δεδομένου ότι έγινε αυτό, σημαίνει ότι κατόρθωσε και απάντησε στα προβλήματα της εποχής. Ότι δεν απαντάει στα προβλήματα μιας εποχής δεν επικρατεί και δεν κρατάει πολύ, πόσο μάλλον δυο χιλιετίες όπως ο χριστιανισμός.

Εσύ μπορείς κάλιστα να πιστεύεις στην προτηγανισμένη πατάτα ότι ο χριστιανισμός δεν απάντησε στα προβλήματα (κρίση) της εποχής. Όμως ο λαός της εποχής πίστευε το αντίθετο, γι' αυτό και τον επέλεξε: ακριβώς επειδή τον έβλεπε ως λύση στα προβλήματα (φιλοσοφικά ΚΑΙ κοινωνικά) που έθετε η κρίση.

Τα έχεις, επομένως, μπερδέψει: δεν είμαι εγώ που βλέπω τον χριστιανισμό ως ανώτερο "έναντι όλων των κοσμοθεωριών, ομολογιών, φιλοσοφικών ρευμάτων κλπ που διέτρεχαν τον ελληνιστικό κόσμο". Είναι η Ιστορία, δηλαδή οι άνθρωποι της εποχής, που τον επέλεξαν ανάμεσα σε όλα αυτά τα ρεύματα. Στοιχειώδες, αγαπητέ Ουότσον!

Ένας αυτοκράτορας φυσικά και κάνει τη διαφορά – δε χρειάζεται να σκέφτεσαι με όρους «συνομωσιολογικής λογικής» για να το καταλάβεις αυτό. Αρκεί να είσαι σε θέση να σκέφτεσαι χωρίς προαποφασισμένα συμπεράσματα, και να αξιολογήσεις τι ακριβώς ήταν ο αυτοκράτορας εκείνα τα χρόνια και ποιες δυνάμεις (πάσης φύσεως) συγκέντρωνε στο πρόσωπό του. Υπήρχε, ισχυρίζεσαι, περίπτωση χριστιανικής μονοκαλλιέργειας, χωρίς το προαπαιτούμενο η απαίτηση αυτή να υποστηρίζεται από την αυτοκρατορική ισχύ;


Χα χα χα. Και αφού "Ένας αυτοκράτορας φυσικά και κάνει τη διαφορά" πως και τόσοι και τόσοι αυτοκράτορες που πολέμησαν τον Χριστιανισμό με διωγμούς και εκτελέσεις δεν έκαναν την διαφορά υπέρ των αρχαίων θρησκειών αλλά αντίθετα ο χριστιανισμός όλο και θέριευε; Πως και ο Ιουλιανός δεν είχε κανένα αποτέλεσμα και μάλιστα περιφρονήθηκε από το λαό του;! Αλλά, είπαμε, όταν εξηγείς συνωμοτικώ τω τρόπω χιλιετίες καταλήγεις σε σαχλαμάρες.

Ο χριστιανισμός είναι δυϊστικός (Κόσμος / Θεός έξω από τον Κόσμο, εντελώς ανεξάρτητος από αυτόν, δημιουργός του Κόσμου, αθάνατος – αντίθετα με τον Κόσμο) για κάθε λογικό άνθρωπο. Για τους χριστιανούς δεν είμαι σίγουρος, καμιά φορά ορισμένοι είναι πραγματικά πολύ κουφά άτομα…


Δεν ξέρω αν είναι κουφά άτομα, αλλά για να γράφεις τα παραπάνω πρέπει και εσύ να έχεις κάποια μορφή βαρέας κωφώσεως. Γιατί, δεν γίνεται, όλο και κάπου θα έχει πάρει τ' αυτί σου ότι στο χριστιανισμό ο Θεός δεν είναι "Θεός έξω από τον Κόσμο, εντελώς ανεξάρτητος από αυτόν" αλλά εν τω κόσμω, και δη ενσαρκωμένος! Και πως δεν έχουμε δυϊσμό αλλά τριπλή υπόσταση, που είναι φιλοσοφικά τελείως άλλο πράγμα.

Ούτε καν ο δυϊσμός σώματος/πνεύματος ισχύει για τον ορθόδοξο χριστιανισμό. Αλλά ως προς αυτό, ορίστε ένα παράδειγμα της "υπανάπτυκτης" εκείνης ποίησης:

καὶ κάθε μέλος θὰ εἶναι ὁ Χριστὸς ὁλόκληρος.
Γιατὶ ἂν καὶ γίνεται σὲ πολλά, παραμένει Ἕνας, ἀδιαίρετος,
κάθε μερίδιο εἶναι ὁ Ἴδιος ὁλόκληρος.
Κι ἔτσι πάντως θὰ κατάλαβες, καὶ τὸ δάχτυλό μου ὁ Χριστός, καὶ τὸ πέος μου. …

Σωστὰ δὲν τὄχες πάρει, δὲν εἶναι ἄσχημα αὐτά!
Μέλη τοῦ Χριστοῦ εἶναι, κρυφά, γιατὶ σκεπάζονται,
γι’ αὐτὸ εἶναι καὶ σεμνότερα ἀπὸ τ’ ἄλλα,
γιατὶ κανείς δὲν τὰ βλέπει, τοῦ κρυφοῦ κρυφὰ μέλη,
ἀπ’ τὸν ὁποῖο δίνεται, σὲ θεία συνουσία, τὸ Σπέρμα θεϊκό,
στὴ θεϊκὴ Μορφή Του μορφωμένο μὲ φοβερὸ τρόπο
ἀπ’ τὴν ἴδια τὴ Θεότητα ὁλόκληρη, γιατὶ εἶναι ὁ Θεὸς Ὁλόκληρος,
ποὺ ἑνώνεται μαζί μας – Μυστήριο φρικτό!
Συμεών ο Νέος Θεολόγος, Ὕμνοι Θείων Ἐρώτων


Αυτά όμως είναι λεπτά κρυστάλλινα νοήματα για προοδευτικούς ταύρους εν υαλοπωλείο. Ας συνεχίσουμε:

Ο «οικουμενισμός» του χριστιανισμού δεν είναι παρά η μετάλλαξη /προσαρμογή της θεωρίας του «περιούσιου λαού» των Εβραίων. Όταν ξεκουφαθείς, bfo, μπορείς να προτείνεις κάποιον καλύτερο όρο – ή έστω μπορείς να προσπαθείς να ερμηνεύσεις μια φράση, σύμφωνα με το πνεύμα αυτού που έγραψε ολόκληρο το κείμενο που σχολιάζεις και όχι όπως σε βολεύει.


Ίσως κωφεύω αλλά εξακολουθώ να μη βλέπω πως "ο οικουμενισμός του χριστιανισμού" προκύπτει από τη θεωρία του "περιούσιου λαού των Εβραίων", δηλαδή από το ακριβώς αντίθετο του! Αν ο οικουμενισμός του χριστιανισμού σημαίνει κάτι, αυτό είναι ακριβώς πως δεν υπάρχει περιούσιος λαός! Ίσως μπορείς να το εξηγήσεις.

Ουδέποτε αντιμετώπισα τον ελληνισμό ως θεωρία. Η παρερμηνεία τόσο του Ηλία όσο και του κατόχου του παρόντος ιστολογίου είναι προφανής και ανάξια για οποιονδήποτε σχολιασμό. Παρακαλώ, σοβαρευτείτε, αμφότεροι!


Μας εγκαλείς να σοβαρευτούμε, και βρίσκεις αυτό που είπαμε "ανάξια λόγου παρερμηνεία". Εμείς όμως δώσαμε παραδείγματα όπου κάνεις αυτό. Ε, ορίστε άλλο ένα παράδειγμα όπου αντιμετωπίζεις τον ελληνισμό ως θεωρία. Γράφεις:

Με κρίση ή χωρίς, ο αρχαίος ελληνισμός που άκμαζε επί αιώνες σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο [...] οδηγήθηκε στην οριστική του εξαφάνιση, περί τον έκτο αιώνα


Ενας λαός (άνθρωποι) δεν μπορεί να "εξαφανιστεί οριστικά περί τον έκτο αιώνα", (παρά μόνο με ολοκάυτωμα)! Εδώ, προφανώς, δεν εννοείς ότι οι έλληνες εξαφανίστηκαν ως άνθρωποι -πχ. σφάχτηκαν όλοι- περί τον έκτο αιώνα, αλλά ότι εξαφανίστηκε η κοσμοθεωρία τους, ο πολιτισμός τους. Άρα χρησιμοποιείς την έκφραση "αρχαίος ελληνισμός" εννοώντας την αρχαία ελληνική σκέψη/θεωρία. Τι αρπάζεσαι λοιπόν όταν σου λέμε ότι αντιμετωπίζεις τον ελληνισμό ως θεωρία;! Στοιχειώδες, αγαπητέ Ουότσον.

Για ένα χριστιανό όπως εσύ (όχι με θεολογικό κύρος, όπως ο Ιωάννης Ρωμανίδης – ας πούμε - που ισχυρίζεται ακριβώς το αντίθετο) ο χριστιανισμός και ο Γιαχβισμός δεν έχουν καμιά ιδιαίτερη συνάφεια. Επειδή ούτε τους σοβαρούς θεολόγους μπορεί να εμπιστεύεται ο λογικός άνθρωπος, μπορεί από μόνος του να το διαπιστώσει, αρκεί να σκέφτεται χωρίς προ-καθορισμένα συμπεράσματα: έχουν και παραέχουν σχέση! Αλλά δε θα φάμε τη μέρα ασχολούμενοι με το τι κάνει νιάου νιάου στα κεραμίδια.


Σωστά, δεν θα φάμε όλη τη μέρα. Είπες λοιπόν ένα θέσφατο και ξεκαθάρισες. Ά, ρε Πάνο, πονηρούλη!

(Επίσης η έκφραση είναι Ιουδαϊσμός. Μόνο βαρεμένοι αναβιωτές του Δωδεκάθεου συνδρομητές στο Δαυλό μιλάνε για "γιαχβισμό", σίγουρα πάντως όχι σοβαροί μελετητές).

Δεν είναι καθόλου δύσκολο, bfo, να αντικρούσω τον ενθουσιασμό σου για τις πτυχές του υψηλού βίου των βυζαντινών, χρειάζομαι όμως χρόνο που δεν διαθέτω εδώ και τώρα (όλα είναι γραμμένα, άλλωστε – όποιος θέλει και μπορεί να σκέφτεται έξω από δόγματα, τα βρίσκει εύκολα). Επισημαίνω απλώς ότι: α. Βυζάντιο δεν ήταν μονάχα η Κωνσταντινούπολη. β. Η σωστή έκφραση είναι «οι δυτικοί διδάχτηκαν το πόλο από τους Πέρσες, μέσω των βυζαντινών» και γ. Αγνοώ ποιος εφηύρε το πιρούνι, η χρήση του οποίου θεωρείται από σένα ως κορυφαίο πολιτισμικό επίτευγμα. Αλήθεια, ο Περικλής και η Ασπασία είχαν πιρούνια ή ήταν εντελώς βλάχοι συγκρινόμενοι με τη Θεοφανώ και (τα ρεμάλια) τους άντρες της αυτοκράτορες του πολιτισμένου Ορθόδοξου βυζαντίου;


Ίσως "όποιος θέλει και μπορεί να σκέφτεται έξω από δόγματα, τα βρίσκει εύκολα". Εσύ ειδικά όμως φαίνεσαι να έχεις μια ιδιαίτερη δυσκολία να τα βρείς. Όλο στις ...αρχαιοελληνικές καλένδες το αφήνεις.

α) Βυζάντιο δεν είναι μονάχα η Κωνσταντινούπολη, σίγουρα. Αυτή όμως ήταν η πρωτεύουσα και ήταν επομένως ενδεικτική. Υπήρξαν πολλές σπουδαίες βυζαντινές πόλεις. Για παράδειγμα, τι να πούμε για την Θεσσαλονίκη;!

β,γ) Ναι, δεν το έβγαλαν οι ίδιοι το πόλο. Το είχαν όμως και το εξέλιξαν, την εποχή που στη Δύση έτρωγαν μεσαιωνικά βελανίδια. Αποτελεί δε, μαζί με το πιρούνι, δυο χιουμοριστικά αλλά αληθινά παραδείγματα. Η κορυφή του παγόβουνου. Τέλος, αν ο Περικλής δεν είχε πιρούνια, δεν είχε ούτε η εποχή του. Οι δυτικοί, όμως, δεν είχαν πιρούνια -και πλείστα άλλα- ενώ η εποχή τους διέθετε.

Είναι ατυχέστατη η προσπάθειά σου να υποδείξεις ότι ασχολούμαι με το έλασσον (= υπερεξουσίες της Εκκλησίας) ενώ θα έπρεπε να ασχολούμαι με τα μείζονα θέματα: λυσσαλέος καπιταλισμός, οικονομική ύφεση, φασιστοποίηση της εξουσίας, Αμερικάνοι κλπ. Υπενθυμίζω ότι ΕΔΩ, ΑΥΤΗ τη συζήτηση είχαμε, αρχής γενομένης από τις τρεις συνεχόμενες «κοινοτοπίες» σου. Για να μην ανησυχείς όμως, με απασχολούν όσα ανέφερες και επιπλέον η γρίπη των πουλερικών, του όζοντος η τρύπα, ο χιονιάς που ενέσκυψε (και τ' αρνάκια παγώνει) και το αγωνιστικό χάλι του Παναθηναϊκού. Όταν με το καλό σε δω να ασχολείσαι στο ιστολόγιό σου με αυτά τα σοβαρά θέματα, ευχαρίστως να ασχοληθώ κι εγώ, έχοντας την ευγενή παρακίνηση από σένα. Μέχρι τότε όμως, προς τι οι φτωχές εξυπνάδες συνδικαλιστικού τύπου;


Ma δεν σου προσάπτω ότι ασχολείσαι σε αυτή τη συζήτηση με τα ελλάσονα αυτά θέματα. Αυτό που σου προσάπτω είναι ότι τα θεωρείς καν θέματα, δηλαδή ότι τα θεωρείς υπαρκτά. Και μάλιστα, όχι μόνο υπαρκτά αλλά και σοβαρά. Δηλαδή σου προσάπτω ότι θεωρώ μπερδεμένες τις πολιτικές προτεραιότητες σου! Όπως λες ακριβώς παρακάτω:

Ωστόσο, το θέμα των θεσμικά κατοχυρωμένων εξουσιών της Εκκλησίας είναι πραγματικά σοβαρό. Είναι αδιανόητο να ρωτάμε την Ιερά Σύνοδο αν θα δεήσει να επιτρέψει την καύση των νεκρών. Είναι αδιανόητο να ορκίζεται ο Πρόεδρος της Ελλήνων/ ο δημόσιος υπάλληλος / ο φαντάρος πάνω στο Ευαγγέλιο και «εις το όνομα της Αγίας και Αδιαιρέτου και Ομοουσίου Τριάδος» (sic!). Είναι αδιανόητο να ταξιδεύει ο (νεκρός) μουσουλμάνος Έλληνας πολίτης από την Αθήνα στη Θράκη για να έχει μια αξιοπρεπή κηδεία – επειδή η ΙΕ δεν συναινεί να υπάρχει τζαμί στην Αθήνα. Είναι θλιβερός, τέλος, ο εν ψυχρώ προσηλυτισμός που γίνεται στα παιδιά μας (και στα δικά μου, παρά τη θέλησή μου) στο σχολειό τους - και με δικά μου έξοδα!(σχετικό ποστ, προσεχώς στα «μτΚ»)


Όλα αυτά που λες είναι απόδειξη της συνέχειας του αρχαιοελληνικού πνεύματος. Στην αρχαία Αθήνα οι ταφές των νεκρών γίνονταν αυστηρά με βάση τα θρησκευτικά έθιμα. Η ασέβεια τιμωρούνταν και με θάνατο ακόμα (Σωκράτης) ή εξορία (Πρωταγόρας) -που ο απλός αφορισμός. Όσο για τους νέους, στρατιώτες, πολιτικούς ορκίζονταν χωρίς εξαίρεση στους θεούς της πόλης. Τέλος, η εκπαίδευση και ανατροφή των παιδιών περιλάμβανε τον ...."εν ψυχρώ προσηλυτισμό": το αυτό ισχύει για κάθε εθνική θρησκεία. Duh! Τέλος, τα "δικά τους έξοδα" χρησιμοποιούνταν για την ανέγερση ναών, όπως εκείνος ο Παρθενώνας τον οποίο βλέπουμε καμμία φορά ανάμεσα απ' το νέφος.

Αν όλα αυτά (και κάμποσα ακόμα) δεν είναι σοβαρά για σένα, καλώς, μην ασχολείσαι. Αν όμως θέλεις ανθρώπους γύρω σου για αυτά που εσύ αξιολογείς ως σοβαρά – μην τους βάλεις να σταυροκοπιούνται πριν ασχοληθούν με τη φασιστοποίηση της κοινωνίας, για παράδειγμα, γιατί οι πολλοί θα λακίσουν γρήγορα και θ’ απομείνεις με ελάχιστες αριστερές θεούσες και (όσο δεν υπάρχει ζόρι - όλοι αυτοί στο ζόρι θα λακίσουν, αναζητώντας τους φυσικούς τους εκφραστές) με κάμποσους ακροδεξιούς θρησκευόμενους ή άσχετους που χαζεύουν τον «εθνικό και πατριωτικό» σου λόγο. Κάπως σαν τον φίλο μου τον Καραμπελιά, δηλαδή.


Αντίθετα, είναι ακριβώς οι "αριστεροί" που έχουν λακίσει (και πασοκίσει). Όπως έγινε δηλαδή και το '40, που το ΚΚΕ σκέφτονταν σοβαρά στην αρχή ότι αφού επρόκειτο για ενδοκαπιταλιστική διαμάχη δεν έπρεπε να συμμετάσχει (φυσικά, συνήλθε). Και είναι οι υπόλοιποι, δηλαδή ο κόσμος όχι οι αριστερές πρωτοπορίες, που σηκώνουν το βάρος της πίεσης και της αντίστασης. Αλλά περί αυτού, σε άλλο ποστ.

Τέλος, τον Απόστολο Παύλο γιατί τον δουλεύεις τόσο άσχημα; Κοτσάρεις το τσιτάτο του στο παρόν κείμενο και πριν αλέκτωρ λαλήσει τρις, τον απαρνιέσαι στης Μιραντολίνας για λίγο μαλλί της γριάς: το άκρον άωτον του οππορτουνισμού!


Δεν είναι η πρώτη φορά που με κάνετε να αμφιβάλλω αν καταλαβαίνετε όσα διαβάζετε! Βρε αδερφέ, τι γράφω στο σχόλιο στη Μιραντολίνα; Γράφω:

Ενώ οι συνομήλικοι μου είχαν πάψει από καιρού να τρώνε μαλλί της γριάς (νομίζοντας ίσως ότι ακολουθούν τον Παύλο τους: "ὅτε ἤμην νήπιος, ὡς νήπιος ἐλάλουν, ὡς νήπιος ἐφρόνουν, ὡς νήπιος ἐλογιζόμην· ὅτε δὲ γέγονα ἀνήρ, κατήργηκα τὰ τοῦ νηπίου."), εγώ επέμενα να το προτιμάω σε κάθε πανηγύρι κλπ, προς γενική ντροπή των κολλητών μου για τον παλιμπαιδίζοντα φίλο τους.


Δηλαδή λέγω ότι οι φίλοι μου παρεξηγούσαν ("νομίζοντας ίσως ότι ακολουθούν") τον Παύλο όταν απαρνούνταν το μαλλί της γριάς ως νηπιακό φαγητό. Επομένως, η βρώση μαλλιού της γριάς εκ μέρους μου δεν αποτελεί απάρνηση του Παύλου. Στοιχειώδες, αγαπητέ, Ουώτσον.


-----

[1] [...] Η συμβολη του Τατακη στη σπουδη και αξιολογηση της φιλοσοφικης ειδικα προσφορας του βυζαντινου Ελληνισμου ξεπερναει τα στενα ελλαδικα ορια. Το βιβλιο του La philosophie byzantine, εκδεδομενο στο Παρισι το 1949 (στη σειρα Histoire de la Philosophie, του E. Brehier [Ελλ. εκδοση απο την Εταιρεια Σπουδων Σχολης Μωραιτη, Αθηνα 1977]) ηταν για τη διεθνη βιβλιογραφια <<οροσημο>> [Λινος Μπενακης, Η σπουδη της βυζαντινης φιλοσοφιας - κριτικη επισκοπηση 1949-1971, Επετηριδα <<φιλοσοφια>> της Ακαδημιας Αθηνων 1/1971]

Πριν απο το βιβλιο του Τατακη, τοσο η δυτικη ιστοριογραφια οσο και οι ελλαδικες απομιμησεις της δεν αναγνωριζαν υπαρξη φιλοσοφικου λογου και σκεψης στα χιλια χρονια ζωης της εξελληνισμενης ανατολικης Ρωμαικης Αυτοκρατοριας. Ειχε υιοθετηθει καθολικα η αντιθετικη διαστολη φιλοσοφιας και θεολογιας - που χρησιμευε στη Δυση για την εξασφαλιση της ελευθεριας των φιλοσοφικων αναζητησεων απο τον δογματισμο του ιδρυματικου <<αλαθητου> - και ειχαν ολοι αποδεχθει οτι το Βυζαντιο μονο θεολογουσε. Ετσι η ιστορια της αρχαιας ελληνικης φιλοσοφιας σταματουσε στους Στωικους και Νεοπλατωνικους, παρεμβαλοταν ενα κενο δωδεκα αιωνων απουσιας ελληνικου φιλοσοφικου λογου, και την ιστορικη του συνεχεια διεκδικουσε η Δυση απο την "Αναγενηση" και μετα. Μολις το 1891 ο πολυς Krumbacher ειχε αναγνωρισει συγκαταβατικα στους "βυζαντινους θεολογους" τη συντηρηση της χειρογραφης παραδοσης των αρχαιοελληνικων φιλοσοφικων κειμενων, και το 1895 ο Ludwig Stein ειχε ανασυρει απο τη ληθη καποιους σχολιαστες και υπομνηματιστες - τα λιγοτερο δημιουργικα πνευματα του Βυζαντιου: Μιχαηλ Ψελλο, Ιωαννη Ιταλο, Μιχαηλ Εφεσιο κλπ

Με τη Βυζαντινη Φιλοσοφια του Τατακη, για πρωτη φορα, προβαλλεται τεκμηριωμενα και αναλυεται συστηματικα η οργανικη συνεχεια της ελληνικης φιλοσοφιας στου βυζαντινους αιωνες. Τα κοσμογονικα φιλοσοφικα επιτευγματα των αρχαιο-κλασικων χρονων αποδειχνεται οτι δεν σταματανε με τον εκχριστιανισμο των Ελληνων, αλλα τοσο η φιλοσοφικη προβληματικη οσο και ο μεθοδικος φιλοσοφος λογος συνεχιζονται οργανικα και εξελισσονται αδιαπτωτα μεσα απο τη γονιμη και δημιουργικη σκεψη των Ελληνων Πατερων της Εκκλησιας - οδηγουνται σε συνθεσεις που αποτελουν ριζοσπαστικες τομες στην Ιστορια της Φιλοσοφιας.

[...]

"Η βυζαντινη φιλοσοφια", γραφει ο Τατακης, "ειναι η χριστιανικη μορφη του ιδιου του ελληνικου λογου, του μεγαλου φιλου της θεωριας. Αν ο λογος αλλαξε το ενδυμα του και ενεδυθη το χριστιανικον πνευμα, ως προς τα αλλα μενει ο ιδιος ο ελληνικος λογος. Το βλεπομε αυτο και στην θαυμαστη ευλυγισια και διεισδυτικοτητα
του, στη μεθοδικη πορεια, στην ταυτοτητα των λογικων οπλων με τα οποια ιδιος αυτος στο βαθος, επεξεργαζεται το νεο του θεμα... Αυτο το εργο οιστρηλατει την Ελληνικη Ανατολη απο το 2ο κιολας αιωνα και συνεχιζεται σε ολο το Βυζαντιον".
[Μελετηματα Χριστιανικης Φιλοσοφιας", Αθηνα 1967, σελ. 174]

Το 1952 ο Τατακης συγκεντρωνει σε εναν τομο, με τιτλο: θεματα Χριστιανικης και βυζαντινης φιλοσοφιας μια σειρα ειδικων μελετηματων που οριοθετουν τοσο τον γενικο χαρακτηρα οσο και επιμερους πτυχες της φιλοσοφικης θεματικης του εργου των Ελληνων εκκλησιαστικων Πατερων. Ακολουθει, το 1960, το βιβλιο του: Η συμβολη της Καππαδοκιας στη χριστιανικη σκεψη [εκδοση του Κεντρου Μικρασιατικων Σπουδων του Institut Francais d' Athenes, σελ. 285], μελετημα βαθειας γνωσης και οργανικης αφομοιωσης του εργου των τριων μεγαλων Καππαδοκων Πατερων - Βασιλειου
Καισαρειας, Γρηγοριου Ναζιανζηνου και Γρηγοριου Νυσσης - αλλα και πλειαδας των αλλων πνευματικων αναστηματων της ιδιας γεωγραφικης περιοχης. Το βιβλιο αυτο ηταν πραγματικα μια αιφνιδιαστικη καινοτομια στον χωρο της ελληνικης διανοησης, που για πρωτη φορα εβλεπε εναν φιλοσοφο ερευνητη να προσεγγιζει απο τη σκοπια του θεολογικα αναστηματα της Εκκλησιας και να παρουσιαζει την εκπληκτικη γονιμοτητα της σκεψης του. Αρκει να συγκρινει κανεις το μελετημα του Τατακη με τις εργασιες των συγχρονων του πανεπιστημιακων Πατρολογων της θεολογικης Σχολης (Δ. Μπαλανου και Κ. Μπονη) για να εκπλαγει απο την υπεροχη του φιλοσοφου τοσο σε επιπεδο επιστημονικης αρτιοτητας, οσο και σε αμεσοτητα προσωπικου ενδιαφεροντος.

Ακολουθει το βιβλιο: Μελετηματα χριστιανικης φιλοσοφιας (1967) οπου η σκεψη του Τατακη αποτολμαει πια συμπερασματικες συνθεσεις (Η περι του ανθρωπου διδασκαλια των Πατερων της Εκκλησιας μας - Ο διαλογος χριστιανικου με το ελληνικο πνευμα, κλπ) η' διευκρινιζει μεθοδολογικες αρχες (Γρηγοριος ο Παλαμας: μεθοδολογικα - Προμηνυματα του συγχρονου φιλοσοφικου στοχασμου στην βυζαντινη φιλοσοφια - Πλωτινος, προδρομος του χριστιανικου μυστικισμου, κλπ).
-- Χρ. Γιανναρα "Ορθοδοξια και Δυση στη Νεωτερη Ελλαδα"

---

[2] Ως γνωστό, στα δημόσια λουτρά επιτρέπονταν να λούζονται μαζί ζευγάρια ως το τέλος του Βυζαντίου ενώ γενικότερα οι γυναίκες ώς τον Ζ' αιώνα λούζονταν σε κοινά λουτρά ανεξαρτήτως του αν πήγαιναν με τον άνδρα τους εκεί. Δημοφιλές είδος φιλιού ήταν το "μανδαλωτόν φιλίν", που οι Αρχαίοι Έλληνες έλεγαν "επιμανδαλωτόν", το γλύψιμο της γλώσσας και των χειλιών του φιλώμενου.

Άλλες μέθοδοι ερωτικής "προθέρμανσης"/απόλαυσης στους Βυζαντινούς ήταν η μάλαξη των γυναικείων μαστών, η καταμάλαξη του αιδείου, η πεολειχεία κ.ά. τινά που ματαίως καταδικάζονται από συνόδους και περιγράφονται με αποτροπιασμό από εκκλησιαστικούς συγγραφείς επισκόπους. Οι συνήθεις "στάσεις" ήταν το "σύγχρωτα περαίνειν", (περαίνω=εισδύω) το "απεστραμμένην περαίνειν" ή όπως λένε και κείμενα του 16ου αι. "από πίσω της την βάζει", το "περαίνειν την γυναίκα άνωθεν επικείμενην και εφιππαζόμενην", το "ορθή παρεστάναι κατά την συνουσίαν", το "εις γόνατα προπίπτειν ή γονυπετείν".

Αγιολογικά κείμενα μιλούν για το "προς πλευράν κοιμάσθαι", ενώ δε λείπει και η περίπτωση όπου ο άνδρας "σηκοσκελίζει" τη γυναίκα, δηλ. υψώνει προς τα άνω τα σκέλη της. Φυσικά δεν απουσιάζει το " γυναίκας όπου αγκαλεί έναν άνθρωπον οπού πέφτει μετά της παρά φύσης".

Δεν λείπουν αναφορές συγγραφέων της περιόδου, π.χ. του Τζέτζη στον 10ο αι. που γράφει ότι γυνή "από τριών ειργάζετο οπών την εργασίαν" . Για όσες δε νέες ήθελαν να φαίνονται παρθένες ενώ δεν ήταν πια υπήρχε και η συνταγή: "σύμφυτον βοτάνην λειώσας υπόθες" . Κατά τον Ιωάννη τον Νηστευτή "ουδέν μην και μαλακίζονται αι γυναίκες, ως οι άνδρες", ενώ ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς προσθέτει "αι γυναίκες ανδρίζονται παρά φύσιν γαμούμαιναί τε και γαμούσαι". Το Πηδάλιο λέει πάλι "αν γυνή πέση με ευνούχον (..)". Τα πορνεία λεγόντουσαν και οίκοι ανοχής διότι για μια στιγμή πήγαν να καταργηθούν αλλά μπροστά στη γενική αντίδραση του σύμπαντος κόσμου αυτό δεν έγινε και από τότε πήραν το επίθετο "ανοχής".

Για τον συνευρεθέντα με κάποια έλεγαν ότι αυτός "έπεσε εις την δείνα" ή "κοιμάται μετά της δείνα" ή "πηδά την δείνα" ή την "φιλεί", ή πιο ευγενικά χρησιμοποιούσαν τις λέξεις "γιγνώσκειν" ή "πλησιάζειν τη δείνα" "συγκαθεύδειν μετά της δείνα" κλπ. Στους Βυζαντινούς χρόνους συνηθίζονταν η παλλακεία. Πολλές φορές ο άνδρας έφερνε την παλλακή μέσα στο σπίτι, ισχυριζόμενος πως την έπαιρνε χάρην "παιδοποιίας". Παλλακίδες ήταν κατά κανόνα δούλες ή απελεύθερες, ή άσημες και φτωχές γυναίκες, καμμιά φορά όμως και ευγενείς. Πρόκεται για τον "άγαμο γάμο" όπως τον χαρακτήριζαν.

Στο Βυζάντιο δεν έλειπαν φυσικά οι ομοφυλόφιλοι, οι "ανδρογύνιοι", συναντώμενοι πολλάκις στα θέατρα και τα καπηλειά, αλλά και σε συμπόσια πλουσίων. Η παιδεραστεία επίσης ήταν σχετικά διαδεδομένη, λιγότερο όμως απότι στην Αρχαιότητα. Τον 6ο αιώνα ο Αρέθιος γράφει πως οι άνδρες "εις αλλήλοις ξείνον άγουσι γάμο", τον 8ο αιώνα ο Θεόδωρος Στουδίτης ομιλεί για τους "ασχημοσύνην προς τους άνδρας επιδεικνυμένους", τα ίδια και στους επόμενους αιώνες γίνονται σχετικές αναφορές στον καιρό του Κωνσταντίνου Ε´, του Λέοντα του Μεγάλου, και τα ίδια ίσχυαν ώς το τέλος του Βυζαντίου.

Τα πορνεία ήταν διασκορπισμένα στην πόλη κυριως όμως κοντά στα λιμάνια, ενώ σε πολλά σπίτια πλουσίων υπήρχαν ζωγραφιές ή ψηφιδωτά με ερωτικά θέματα και περιπτύξεις, όπως στην προχριστιανική εποχή, όπως φαίνεται από μαρτυρίες του δέκατου, δωδέκατου κλπ μ.Χ. αιώνα. Κρίνοντας επίσης από τη θέση που η μοιχεία κατείχε στη νομοθεσία της Ρωμανίας ο όγκος των συζυγικών υποχρεώσεων δεν βάρυνε πολύ πάνω στη συνείδηση της γυναίκας. Αν στην εκκλησία οι γυναίκες είχαν χωριστή θέση από τους άνδρες, τις έβλεπε κανείς να κάθονται ελεύθερα σε δημόσιους τόπους, με περισσότερη ή λιγότερη καλή φήμη.

Δημοσιεύθη:
27.1.06 @ 5:29 π.μ.
Ετικέτες:
10 σχόλια

Σύνδεσμοι

 

Περί μεταστροφών και πόλο (ή έστω, lacrosse)

ὅτε ἤμην νήπιος, ὡς νήπιος ἐλάλουν, ὡς νήπιος ἐφρόνουν, ὡς νήπιος ἐλογιζόμην· ὅτε δὲ γέγονα ἀνήρ, κατήργηκα τὰ τοῦ νηπίου.
Απ. Παύλος, Προς Κορινθίους


ag-sophia

Στη συνέχεια του διαλόγου που άνοιξε τον τελευταίο καιρό περί ελληνισμού και χριστιανισμού, γράφει ο φίλτατος Πάνος στα Μυστικά του.

Το περίφημο δίλημμα, αν τάχα εκχριστιανίστηκε ο ελληνισμός ή εξελληνίστηκε ο χριστιανισμός, που τόσο πολύ απασχόλησε και προβλημάτισε τόσους πολλούς, κατά την ταπεινή μου γνώμη είναι ψευτοδίλλημα. (H συνέχεια εντός)

Θεωρώ ότι δεν συνέβη ούτε το ένα ούτε το άλλο – και θα προσπαθήσω να εξηγήσω γιατί. Ο χριστιανισμός προσέλαβε, για την οντολογική του τεκμηρίωση κάποια στοιχεία της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας –κυρίως από τον Πλάτωνα- τα οποία όμως επεξεργάστηκε τόσο βαθιά και τα ενέταξε στην βασική (εβραϊκή) του οντολογία με τόσο άψογο τρόπο, ώστε παρήγαγε τελικά ένα όντως θαυμαστό θεολογικό –οντολογικό –φιλοσοφικό οικοδόμημα, με απόλυτη εσωτερική συνέπεια και συνοχή.

Ο ελληνισμός, από την άλλη μεριά, ηττημένος πολιτικά από τους Ρωμαίους, έχοντας απωλέσει οριστικά τη βασική πολιτική του θέσμιση (την πόλιν) και κατατεμαχισμένος ανάμεσα στις διάφορες δυϊστικές σέχτες (π.χ. νεοπλατωνικοί) και στις ανατολικές σωτηριολογικές δοξασίες, βρέθηκε σε μια στιγμή πρωτοφανούς αδυναμίας. Ωστόσο, είναι αφελές να υποθέσουμε ότι απεδέχθη το χριστιανισμό επειδή τον άφησε έκθαμβο το «θαυμαστό» δυϊστικό οντολογικό –θεολογικό του μοντέλο, το οποίο άλλωστε δεν είχε καν ολοκληρωθεί ως κατασκευή, και με το οποίο ελάχιστοι μόνο από τους προσήλυτους μπορούσαν να έχουν βαθύτερη επαφή. Ήταν θέμα χρόνου και συνθηκών για τον ελληνισμό να ανακάμψει πολιτικά, οπότε παράλληλα θα παρουσίαζε και μια παράλληλη φιλοσοφική –πνευματική επαναφορά, σε υψηλότερα επίπεδα.


Είναι γενικά παραδεκτό ότι τα "αν" δεν έχουν σχέση με την μελέτη της ιστορίας. Τα "θέματα χρόνου" δηλαδή. Ανήκουν στην ονειροφαντασία του "αν η γιαγιά μου είχε ρουλεμάν". Με τα "αν" μπορεί κανείς να αποδείξει ό,τι θέλει. Το θέμα είναι το τι έγινε και το τι υπήρξε. Η μόνη εκδοχή του "αν" που έχει σημασία είναι αυτή που εξετάζει το τι υποδομή όντως υπήρχε για μια άλλη εκδοχή των πραγμάτων. Και αυτό που υπήρξε δεν ήταν η υποδομή για μια "φιλοσοφική-πνευματική επαναφορά" και δη σε "υψηλότερα επίπεδα".

Εξάλλου δεν ήταν μια πρόσφατη κρίση, ώστε να περιμένουμε και μια επαναφορά σύντομη. Ήταν μια κρίση 500 χρόνων. Ήδη από τα τέλη της κλασσικής εποχής ο ελληνισμός περνάει κρίση. Ο Μέγας Αλέξανδρος είναι ένα φαινόμενο του ελληνικού πολιτισμού ήδη σε κρίση. Είναι η ακμή της κρίσης. Όπως και οι αποικίες προηγουμένως, πρόκειται για αυτό που με μοντέρνους όρους θα λέγαμε "εξαγωγή της εσωτερικής κρίσης".

Όμως το πρόβλημα δεν είναι μόνο κοινωνικό. Η κρίση, πάνω από όλα, ήταν μια κρίση κοσμοθεωρίας και πολιτισμού. Ως προς αυτό, ούτε τα ελληνιστικά χρόνια, ούτε -πολύ περισσότερο- η ρωμαϊκή εποχή, έδωσε ή φάνηκε ικανή να δώσει μια απάντηση. Αν κάποιος αδυνατεί να καταλάβει αυτή την πλευρά της κρίσης δεν θα μπορέσει να καταλάβει την άνοδο του Χριστιανισμού στον ελληνορωμαϊκό κόσμο. Ακόμα χειρότερα, δεν θα καταλαβαίνει ούτε καν τον αρχαίο ελληνικό κόσμο -τον οποίο υποτίθεται ότι υπερασπίζεται. Θα μιλάει με όρους πολιτικούς -αν όχι και οικονομικούς- και θα αποτιμάει την κρίση λάθος, να κάπως έτσι:

Χρόνος υπήρξε άφθονος, αλλά τις συνθήκες καθορίζει η πολιτική βούληση των ανθρώπων – και οι χριστιανοί ήταν ακούραστοι, πεισμένοι, ακλόνητοι στην πίστη τους, πολλές φορές θαυμαστά καρτερικοί απέναντι στους διωγμούς και τις δυσκολίες, με αποφασισμένο και αποφασιστικό ιερατείο - χωρίς χρονικά κενά, πρωτοφανή οργάνωση, εκτεταμένο ακτιβισμό και υψηλή κοινωνική δραστηριότητα.


Εδώ, η μεταστροφή του κυρίαρχου κόσμου σε χριστιανικό μέσα σε 2 μόλις αιώνες αποδίδεται στην ...καρτερικότητα και την αγκιτάτσια των Χριστιανών! Έστω: παραλείπει το σημαντικό: οι άλλοι πως έχασαν την καρτερικότητα τους και την "υψηλη κοινωνική τους δραστηριότητα"; Και, δεδομένου ότι την έχασαν, πως θα την ξανάβρισκαν, ώστε να υπάρξει η περίφημη "φιλοσοφική-πνευματική επαναφορά"; Όλο το ζουμί είναι εδώ.

Και να η πολιτική-συνωμοσιολογική εκδοχή σε όλο της το μεγαλείο:

Όταν κέρδισαν και το πολιτικό στοίχημα (μεταστροφή Κωνσταντίνου) ήταν θέμα χρόνου να ισοπεδώσουν (και δια της βίας) τους πάντες, δεδομένου του οικουμενισμού που κουβαλάει ο χριστιανισμός από την μητρική του παράδοση, την εβραϊκή.


Αν μη τι άλλο, πρωτότυπη -πλην Δαυλού- εκδοχή του εκχριστιανισμού μιας απέραντης αυτοκρατορίας. Πέτυχαν την λίρα εκατό: μεταστροφή Κωνσταντίνου και μετά ήρθε το ιππικό! Ένας αυτοκράτορας έκανε τη διαφορά.

Κουφό απόσπασμα ένα: "το δυϊστικό οντολογικό –θεολογικό του μοντέλο [του Χριστιανισμού]". Το ποιό;!

Κουφό απόσπασμα δυο: "δεδομένου του οικουμενισμού που κουβαλάει ο χριστιανισμός από την μητρική του παράδοση, την εβραϊκή"! Μα αν υπάρχει ΜΙΑ (και μόνο μια) θρησκεία η οποία περιορίστηκε αυστηρά στο λαό της αυτή είναι η Εβραϊκή! Εκτός αν δίνεις υπερβολική σημασία στην εβραϊκή μεταστροφή του Sammy Davis Junior.

Καταλήγει λοιπόν o Πάνος:

Ο παραδοσιακός ελληνισμός υπέστη μια νέα ήττα, συντριπτική αυτή τη φορά, η οποία προερχόταν ουσιαστικά εκ των ένδον και η οποία τον οδήγησε στην αναπόφευκτη πνευματική – πολιτική συντριβή, πριν προλάβει να αρθρώσει τον αναμενόμενο νέο λόγο – απάντηση στη χριστιανική πρόκληση.

Η ήττα του ελληνιστικού κόσμου υπήρξε πρωτίστως πολιτική και δευτερευόντως πνευματική.


Βεβαίως, δεδομένου ότι η πνευματική ήττα είχε επέλθει 400 χρόνια πριν (του ...Κέλσου εξαιρουμένου). Λίγα πνευματικά υπολλείματα είχε να νικήσει ο χριστιανισμός.

Στις νέες συνθήκες, του νικηφόρου χριστιανισμού, ο ελληνισμός προσήλθε με όλες τις του τις φιλοσοφικές –ηθικές- παγανιστικές – τοπικές παραλλαγές, τις οποίες ο χριστιανισμός απεδέχθη, μη μπορώντας να κάνει διαφορετικά. Για παράδειγμα, οι επίσκοποι καταδίκαζαν και καταδίωκαν τις διονυσιακές τελετουργίες, αλλά και τι να κάνουν που όλο το χριστεπώνυμο πλήρωμα συμμετείχε σ’ αυτές ενθουσιωδώς (καμιά φορά, μετά βίας συγκρατούσαν και τους παπάδες…) – και την Καθαρά Δευτέρα άρχιζε, όλο μαζί, τη νηστεία της Σαρακοστής; Τι να κάνουν που οι Έλληνες, ακολουθώντας τον πατροπαράδοτο παγανιστικό –ειδωλολατρικό χαβά τους ήθελαν να προσκυνούν τις εικόνες του Ιησού, της Παναγίας και των αγίων;


Εδώ έχουμε το λάθος (το οποίο επισήμανε πολλές φορές και ο Ηλίας) να μιλάμε για τον Χριστιανισμό/Ελληνισμό σαν θεωρίες, ενώ τα συμφραζόμενα δηλώνουν πως εννοούμε το πλήρωμα τους. Δεν ήταν ο χριστιανισμός (μια αφηρημένη έννοια) ο οποίος αποδέχθει (ανθρωπομορφισμός) τις "τοπικές παραλλαγές", αλλά οι χριστιανοί οι οποίοι ήταν οι ίδιοι άνθρωποι που πριν ήταν εθνικοί (duh!), και επομένως διατήρησαν ό,τι ήξεραν και δεν θεωρούσαν επαρκώς ασύμβατο με τη νέα τους θρησκεία.

Ο χριστιανισμός ουσιαστικά πήρε φαλάγγι την ελληνική φιλοσοφική παράδοση, όπως αυτή στεκόταν (χωρίς αυτοπεποποίθηση) την εποχή της διαμάχης. Απέτυχε όμως παταγωδώς να κερδίσει τη λαϊκή ψυχή και να τη μεταστρέψει στον ιουδαϊσμό.


Όπως απέτυχε να την μεταστρέψει στον Ινδουισμό. Λογικό, αφού δεν έχει σχέση με αυτόν, όπως δεν έχει και με τον Ινδουισμό. Αν υπάρχει ένας λαός, ένας μόνο λαός της εποχής και της περιοχής, ο οποίος δεν έγινε Χριστιανικός, αυτός είναι ο Ιουδαϊκός. Η Ιουδαϊκή και η χριστιανική σκέψη απέχουν τρομερά, ακόμα και ως προς την ερμηνεία των κοινών κειμένων.

Παρ’ όλες τις προσπάθειες του χριστιανισμού, ο ελληνισμός ουδέποτε χώνεψε το δόγμα για την ανάσταση των σωμάτων, ούτε έδωσε ιδιαίτερη σημασία στα περί Παραδείσου, Κολάσεως και Κρίσεως. Ουδέποτε πήρε στα σοβαρά ότι είχε επισυμβεί πράγματι η πτώσις του ανθρώπου, με αποτέλεσμα να παραμένει πάντοτε μετέωρη στη συνείδηση του λαού όλη η θεωρία της Ενσάρκωσης, της Θυσίας και της Ανάστασης.


;-)

Εδώ απάντησε ωραία ο Ηλίας: "'Αδωνις, Ορφισμός, χθόνιες Διονυσιακές τελετές, αλλά και Ελευσίνια Μυστήρια; Καλά ποιόν ελληνισμό έχεις στο μυαλό σου; Του Ομήρου; Αλλά και στο διάβα της ιστορίας, αυτές οι αποφάνσεις σου περί του τι δεν απεδέχθη ο ελληνισμός από που εκπορεύονται; Πως το μέτρησες, ποσοτικά; Δεν νομίζω να ισχύει. Ποιοτικά; Ως απολογητής κάποιας αδούλωτης και αντιστεκόμενης μειονότητας "όντως" Ελλήνων;"

Αλλά πρέπει να προσθέσουμε ότι ακόμα και ο ελληνισμός "του Ομήρου" προσέβλεπε στην θεωρία της αναστάσεως. Αρκεί να θυμηθούμε το ζοφερό περιβάλλον του Άδη, όταν κατεβαίνει εκεί ο Οδυσσέας, και τα λόγια του Αχιλλέα. Είναι ένας κόσμος που προσδοκά την έννοια της ανάστασης. Φυσικά με τον Ορφισμό κλπ. το πράγμα γίνεται προφανές. Για να μην μιλήσουμε για τον Πλάτωνα και τον νεοπλατωνισμό. Αλλά αυτά ήδη από την αρχαία Ελλάδα. Στα ελληνιστικά και ιδιαίτερα στα ρωμαϊκά χρόνια ο ελληνισμός είχε πέσει πραγματικά με τα μπούνια στις ιδέες της κολάσεως, της πτώσεως και της αναστάσεως. Ο γνωστικισμός είναι μια ζοφερή εκδοχή όλων αυτών.

Φυσικά δεν μπορούσε να εκφράσει ανοιχτά όλες αυτές τις αντιλήψεις, τις οποίες καταπολεμούσε αποφασιστικά η βία της εξουσίας και της καθεστωτικής Εκκλησίας. Όσες φορές το έκανε, παραμόνευε η ρετσινιά του αιρετικού – και ακολουθούσαν εξοντωτικοί διωγμοί, με κορυφαία περίπτωση εκείνη του μονοφυσιτισμού. Τις κρατούσε όμως μέσα στις παραδόσεις του και την κοινοτική ζωή, αφανώς. Τις ισχυρότερες και ευγενέστερες από τις ελληνικές του αντιλήψεις τις αξιοποίησε αργότερα (από τον 12ο αιώνα και μετά) για να διαμορφώσει, μαζί και με άλλα στοιχεία, τη νέα ελληνικότητα, η οποία υπήρξε, εκφράστηκε και απελευθέρωσε πνευματικά και πολιτικά τους Έλληνες, ακριβώς σε αντιδιαστολή με τις κυρίαρχες χριστιανικές θεωρίες (οικουμενικότητα, ρωμιοσύνη, προσκόλληση στο δόγμα, πολιτικές αντιλήψεις κλπ)


Το πνεύμα του Μποστ ζεί και βασιλεύει!

Καθ’ όλη τη διάρκεια αυτής της μακράς πορείας, χριστιανοί λόγιοι, διανοητές, θεολόγοι και (σπανίως) φιλόσοφοι έρχονταν σε επαφή με την αρχαία ελληνική γραμματεία – όση τουλάχιστον παρέμενε προσβάσιμη σε αυτούς- και την ελληνική τέχνη και παράδοση. Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν είναι απίθανο ότι η επαφή απέβαινε γόνιμη, όπως στην περίπτωση της εικονογραφίας και τη σχέση της με την ελληνιστική παράδοση των Φαγιούμ. Αν λάβουμε όμως υπόψη μας τη χρονική έκταση της βυζαντινής περιόδου (11 αιώνες) θα ήταν λογικό να προσδοκούμε πολύ σημαντικότερα επιτεύγματα στη φιλοσοφία, την ποίηση, τη λογοτεχνία, στην τέχνη, στην αρχιτεκτονική, στις επιστήμες. Ωστόσο, αν εξαιρέσει κανείς την οργάνωση της διοίκησης (με βάση τη ρωμαϊκή κληρονομιά) και τη συστηματοποίηση του δικαίου (με βάση την ίδια παράδοση, τη ρωμαϊκή) το βυζάντιο ουδέν καινόν και άξιο θαυμασμού έργο μπόρεσε να παράξει και να προσφέρει στην ανθρωπότητα –πλην της βυζαντινής εκκλησιαστικής ζωγραφικής.


Όπου η "προσφορά στην ανθρωπότητα" κρίνεται με βάση τι; Με βάση τα αισθητικά/φιλοσοφικά/μουσειακά κριτήρια του σύγχρονου κόσμου; (Παραβλέπεις βέβαια στα επιτεύματα την βυζαντινή θεολογία, υμνογραφία, μουσική, διακοσμητική (μέχρι και τα βιτρώ!), κοινωνική πολιτική, τέχνη του βίου κλπ. Για να μην μιλήσουμε ότι εμείς τους μάθαμε να τρώνε με πιρούνι [1] ή να παίζουν πόλο).

Παραβλέπεις επίσης ότι η "ανθρωπότητα" της εποχής πέρασε από το Βυζάντιο κατά τις Σταυροφορίες και έγραψε η ίδια τι έπαθε όταν αντίκρυσε την Πόλη: ταράκουλο. Ορίστε, μας το γράφει ο ίδιος ο αρχηγότας τους:

Οι σταυροφόροι δεν μπορούσαν καθόλου να σκεφτούν πως μπορεί να υπάρχει σε όλον τον κόσμο μια τόσο πλούσια πόλη, όταν είδαν τα ψηλά εκείνα τείχη και τους πλούσιους πύργους, τα πλούσια παλάτια και τις ψηλές εκκλησίες της, που ήταν τόσες πολλές ώστε κανείς δεν θα μπορούσε να πιστέψει ότι τις είδε όλες. Και μάθετε πως δεν υπήρξε κανείς από μας τόσο σκληρός, ώστε να μην αισθανθεί να ανατριχιάζει το δέρμα του…
G. De Villehardouin, Χρονικό της Δ΄Σταυροφορίας


Ή, για να σε κεράσω και ένα γλυκάτζην (που θα έλεγαν και οι κύπριοι φίλοι μας):

Διαλεγμένη για διαμονή από μια εκλεπτυσμένη κοινωνία, που επιδεικνύει τα πλούτη και την πολυτέλειά της, ακόμα και σε στιγμές εθνικών κινδύνων, αποκτά με τον καιρό τις διαστάσεις ενός πραγματικού θρύλου, που ξεπερνά γρήγορα τα βυζαντινά σύνορα. Η ομορφιά, η μεγαλοπρέπεια και προπαντός τα πλούτη της πόλης, κεντρίζουν τα πνεύματα των συγχρόνων, εξάπτουν την περιέργεια και προκαλούν το θαυμασμό και την έκσταση, αισθήματα που σ’ άλλους προκαλούν περηφάνια και συγκίνηση και σ’ άλλους απληστία και φθόνο.
Ελένη Γλυκάτζη – Άρβελερ


aghia_sophia_ge

Αρκετά όμως, ας πάμε παρακάτω:

Με αυτήν την έννοια, ούτε εκχριστιανισμός του ελληνισμού (του παλαιού και του νέου*), ούτε το αντίστροφο, υπήρξαν στην πραγματικότητα. Οι δυο ισχυρές παραδόσεις καταδικάστηκαν λες από την ιστορία να συνυπάρχουν παράλληλα και ασύμπτωτα μέσα στο ίδιο ιστορικό υποκείμενο (τους Έλληνες) και παρ’ όλες τις κατά καιρούς οξύτατες διαμάχες τους, δεν κατάφεραν να απαλλαγούν η μία από την άλλη –ούτε προβλέπεται στο ορατό μέλλον.

Εκείνο που είναι υπερώριμος πολιτικά στόχος είναι να προσαρμοστούν οι κοινωνικές και πολιτικές εξουσίες του χριστιανισμού στις διαστάσεις που πραγματικά έχει αυτός μέσα στη συνείδηση του ελληνισμού. Να πάψει δηλαδή να δυναστεύει τους Έλληνες που δεν επιθυμούν να έχουν σχέση μαζί του (και είναι πάρα πολλοί) στους διάφορους σταθμούς της ζωής τους – και να παρεμβαίνει καθοριστικά (και επικίνδυνα) στα εθνικά θέματα.


Ποιοί είναι αυτοί οι πάρα πολλοί; Κια ποιές είναι αυτές οι περίφημες "κοινωνικές και πολιτικές εξουσίες"; Δηλαδή, ως αναλυτής της ελληνικής και διεθνούς πολιτικής ζωής εντοπίζεις ως σοβαρό πρόβλημα των ελλήνων τις υπερεξουσίες της εκκλησίας; Όχι το λυσσαλέο καπιταλισμό, την οικονομική ύφεση και την φασιστοποίηση της εξουσίας; Όσο για τα προβλήματα της εξωτερικής μας πολιτικής, αυτά είναι ότι η εκκλησία "παρεμβαίνει καθοριστικά στα εθνικά θέματα";! Όχι ότι είμαστε ένα τσουτσεκτοράτο (sic) των Αμερικάνων και παραπαίδι των ισχυρών Ευρωπαίων;! Όταν ο Δον Κιχώτης τα έβαζε με τους ανεμόμυλους περνώντας τους για δράκους, τουλάχιστον τα έβαζε με κάτι υπαρκτό!

Αλλά τα έχει πει πιο ωραία από εμένα ο Τσέστερτον:

Ακούμε συχνά στις μέρες μας για την τόλμη ή το κουράγιο με το οποίο κάποιος επαναστάτης τα βάζει με μια γηραία τυρρανία ή μια απαρχαιωμένη προκατάληψη. Στην πραγματικότητα υπάρχει τόσο λίγη τόλμη στο να επιτίθεσαι σε γηραίους ή απαρχαιωμένους στόχους όσο υπάρχει στο να παλεύεις με τη γιαγιά σου. Ο πραγματικά θαρραλέος είναι αυτός ο οποίος πολεμάει τυρρανίες καινούργιες σαν τη σημερινή ημέρα και προκαταλήψεις φρέσκες σαν μπουμπούκια. Ο μόνος πραγματικά ελεύθερος στοχαστής είναι αυτός του οποίου η σκέψη είναι απελευθερωμένη τόσο από το μέλλον όσο και από το παρελθόν. Ελάχιστα ενδιαφέρεται για το τι θα υπάρξει ή το τι υπήρξε, τον νοιάζει μόνο τι θα έπρεπε να υπάρχει.
Chesterton, What's wrong with the world


----

[1] A Byzantine princess (σημ: Μαρία Αργυρίου) introduced the table fork to Europe in the eleventh century. The story varies slightly depending on the source, but the essence is that a nobleman, probably Domenico Selvo (or Silvio), heir to the Doge of Venice, married a princess from Byzantium. This Byzantine princess brought a case of two- tined table forks to Venice as part of her luggage. Forks seem to have been novelties in Byzantium, but not unknown. Many examples can be found in Byzantine art, according to Boger and Henisch.

The princess outraged the populace and the clergy by refusing to eat with her hands:

"Instead of eating with her fingers like other people, the princess cuts up her food into small pieces and eats them by means of little golden forks with two prongs."[Giblin]
"God in his wisdom has provided man with natural forks - his fingers. Therefore it is an insult to Him to substitute artificial metallic forks for them when eating."[Giblin]
Σύνδεσμος

- -

[2] Πολύ νωρίς, από τον 5ο αιώνα περίπου, οι βυζαντινοί φέρνουν στην Πόλη το πόλο, από την Περσία. Από δω, από την Πόλη, θα ξεσηκώσουν το άθλημα οι σταυροφόροι και θα το μεταφέρουν στη Δύση. Από όσα γνωρίζουμε, επί Θεοδοσίου του Β´ οι αγώνες πόλο συγκεντρώνουν πλήθη θεατών. Το παιγνίδι δεν ονομάζεται πόλο, βέβαια, αλλά τυζκάνιον, από το περσικό του όνομα, τσουγκάν. Τυζκανιστήριο ονομάζεται το ειδικό γήπεδο και, μάλιστα, επί Βασιλείου Α´ του Μακεδόνα, λάτρη του παιγνιδιού, το Ιερό Παλάτιο αποκτά το δικό του γήπεδο πόλο. Λόγω του κόστους του, βέβαια, το τυζκάνιον αποτελούσε σπορ της αριστοκρατίας. Από όσα γνωρίζουμε, δεν παιζόταν ακριβώς όπως σήμερα, αλλα μάλλον ως ένα είδος λακρός επί ίππων. Μάλιστα, θεωρείται ότι το γαλλικό λακρός αποτελεί εξέλιξη του βυζαντινού πόλο, ή μάλλον «μετατροπή» του, ώστε να μπορεί να παιχθεί κι απ’ όσους δεν είχαν την οικονομική άνεση να αποκτούν και εκτρέφουν άλογα.

Δημοσιεύθη:
23.1.06 @ 8:56 μ.μ.
Ετικέτες:
14 σχόλια

Σύνδεσμοι

 

Κοινοτοπολογίες

Previously, there was a stigma associated with sounding like an idiot. Blogging has done away with that.
Hani, Bile Blog


Ο αγαπητός Πάνος, των Μυστικών του Κόλπου, απάντησε εφ' όλης της ύλης (των προοδευτικών κοινοτοπιών 1 και 2). Θα βρείτε το πόνημα του εδώ (κάτω από τον κώλο). Με την σειρά μου, θα επιχειρήσω τώρα να ανταπαντήσω στα κύρια σημεία του πόστινγκ του. Σε μια απέλπιδα προσπάθεια να έλξω με τη σειρά μου αναγνώστες και κόμμεντς, προσφέρω και εγώ κώλο:

femButt

Ξεκινάει ο αγαπητός Πάνος: "Θα μου πείτε - γιατί ασχολούμαι. Μήπως είμαι προοδευτικός και μάλιστα από αυτούς που λένε κοινοτoπίες; Ελπίζω, όχι.". Κατόπιν, σε μια κίνηση αυτοαναίρεσης, σπεύδει να παραθέσει όλη τη σαρα-μάρα των προοδευτικών κοινοτοπιών περί του θέματος. Η αρχή και μόνο προϊδεάζει, αφού δηλώνει ότι ένα από όσα τον ενόχλησαν στο κείμενο μου και τον έκαναν να βγεί από τη σαββατιάτικη ραστώνη του ήταν πως:

Παρουσιάζεται ως θετική και πολύτιμη μια καταστροφική και επιζήμια, για τον άνθρωπο και ειδικότερα για τον Έλληνα, θρησκευτική επιλογή (ο Ορθόδοξος χριστιανισμός)

Μπορεί κανείς φυσικά να διατηρεί τις επιφυλάξεις του για τον Χριστιανισμό. Όμως μια τέτοια μεγαλόστομη και απόλυτη διακύρηξη τι άλλο μπορεί να προκαλέσει παρά το γέλωτα; Μια απορία προκύπτει: είναι όλος ο Χριστιανισμός καταστροφικός και επιζήμιος ή μόνο ο Ορθόδοξος τέτοιος; Τι τον κάνει επιζήμιο; Γιατί ειδικότερα για τον Έλληνα; Ήταν καταστροφικός και επιζήμιος και για τον Παπαδιαμάντη, τον Ντοστογιέφσκι, τον Λορεντζάτο ή και τον Καρούζο, ένα ποίημα του οποίου κοσμεί ως μότο το ιστολόγιο του Πάνου (για να περιοριστώ στους ορθοδόξους); Το σημαντικότερο ερώτημα όμως είναι τούτο: "Τι άλλο θα ακούσουμε ακόμα;"

Παρακάτω θα παραθέσω επιχειρήματα και παραθέματα απαντώντας στις διάφορες θέσεις του Πάνου. Όμως αντιλαμβάνομαι την ματαιότητα του εγχειρήματος, δεδομένου ότι ιστορικά στοιχεία χωρίς ένα εννοιολογικό πλαίσιο για να ενταχθούν είναι άχρηστα, και ακριβώς αυτό στερείται ο Πάνος. Δηλαδή βλέπει το ζήτημα ως πολιτική σύγκρουση και παιχνίδια εξουσίας και χάνει την πολιτισμική και κοινωνική διάσταση. Με πλεκτάνες και διωγμούς όμως δεν μπορείς να εξηγήσεις την ιστορία 2.000 ετών, εκτός αν σε παρα-επηρέασε ο Κώδικας Ντα Βίντσι. Χωρίς μια ιδέα περί των αδιεξόδων ενός κόσμου, μιας θρησκείας, μιας φιλοσοφίας και ενός τρόπου παραγωγής δεν μπορείς να εξηγήσεις πως ένας κόσμος από παγανιστικός έγινε χριστιανικός στο σύνολο του. Δεν μπορείς καν να δείς πως ήταν αυτός ο κόσμος τη στιγμή της μετατροπής και καταντάς να παίρνεις τον Κέλσο και τον Λιβάνιο για άξιους εκπροσώπους του ελληνικού πνεύματος. Καταντάς σε αφορισμούς και "βαθιές αποψούλες" τύπου Πετρόπουλου.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή...

Ξεκινάει ορμητικός ο Πάνος:


α. Οι «αρχαίοι Έλληνες» δεν έγιναν χριστιανοί τον 1ο αιώνα – όσοι έγιναν τότε περιοριζόντουσαν σε γραφικές σέχτες που δεν απασχολούσαν κανέναν απολύτως, εκτός από τα μέλη τους και τις ιουδαϊκές κοινότητες των πόλεων της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας – οι οποίες συνήθως έδιναν τη «μαγιά» για τη σύσταση αυτών των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων. Όλα τα ενδιαφέροντα συνέβησαν (κάμποσες δεκάδες) χρόνια αργότερα…


Εκ παραδρομής έγραψα εδώ 1ος. Εννοούσα βέβαια τον αιώνα 100-200 μΧ, όχι 1-100μΧ. Το διορθώνω σε άλλο σημείο όπου γράφω ότι εκχριστιανίστηκαν από τον 2ο αιώνα. Η ουσία πάντως όσων λέγω είναι η ίδια.

Συνεχίζει ο Πάνος παραθέτoντας ορισμένες νομοθεσίες κατά των εθνικών. Το πρώτο που θα έπρεπε να γνωρίζει είναι ότι αυτές οι νομοθεσίες σπάνια εφαρμόζονταν στην πράξη. Εν αντιθέσει με τους διωγμούς των Χριστιανών, όπου τα λιοντάρια έφαγαν καλά, οι διωγμοί των εθνικών είναι ελάχιστοι και έρχονται πολύ αργότερα όταν ο Χριστιανισμός είχε ήδη εγκαθιδρυθεί: όλοι οι νόμοι που παραθέτει είναι μετά τον 4ο αιώνα. Πως αλλιώς θα γίνονταν άλλωστε; Μια κυνηγημένη από τις αρχές μειοψηφία δεν διαπράττει διωγμούς κατά της πλειοψηφίας! Το πιθανότερο είναι ότι, επικρατούντoς του Χριστιανισμού, παρουσιάστηκαν κλασσικά φαινόμενα ρεβανσισμού από τους χριστιανούς. Ήταν οι διωγμοί η αιτία της εξαφάνισης της αρχαίας θρησκείας; Όχι! Από την μια η αρχαία θρησκεία είχε φθαρεί, σε Ανατολή και Δύση. Από την άλλη ο Χριστιανισμός ήδη κερδίσει την πλειοψηφία. Θα τα δούμε αυτά παρακάτω.

Επίσης αποδεικνύεται ότι (ήδη το 542 μ.Χ.!) υπήρχαν ακόμα στην Ανατολή δεκάδες χιλιάδες «ειδωλολάτρες» για να εκχριστιανισθούν δια της βίας, άρα καταρρίπτεται πανηγυρικά και το επιχείρημα ότι ήδη από τον 4ο αιώνα ο χριστιανισμός επικράτησε ολοσχερώς, δια της πνευματικής του υπεροχής και μόνον. Ωστόσο, δεν έχω καμιά αμφιβολία ότι οι «θεολόγοι» (και οι Πατερικοί αναρχικοί; Και ο bfo;) είναι σε θέση να παραθέσουν σωρεία αντεπιχειρημάτων, καταπατώντας απλώς τη στοιχειώδη ιστορική αλήθεια…

Η οποία στοιχειώδης ιστορική αλήθεια είναι; Ότι το 542 μ.Χ υπήρχαν στην Ανατολή δεκάδες χιλιάδες ειδωλολάτρες; Καθόλου απίθανο να υπήρχαν και εκατοντάδες χιλιάδες. Η Ανατολή όμως είχε, την ίδια εκείνη εποχή, μερικά εκατομμύρια χριστιανούς (ήδη από το 350 υπολογίζουν ότι πλέον του μισού πληθυσμού της Ρώμης ήταν Χριστιανοί, ενώ το ποσοστό ήταν μεγαλύτερο στα ανατολικά). Οπότε;

Γράφει ο Ηλίας Πετρόπουλος: Η σύγκρουση του ελληνικού και εβρέικου πνεύματος υπήρξεν απαίσια. Είμαστε τα εκτρώματα αυτής της αναμετρήσεως (Ιωάννου Αποκάλυψις. 3η εκδ, ΝΕΦΕΛΗ, Αθήνα 1991, σελ. 10).


Έ, άμα το έγραψε ο Ηλίας Πετρόπουλος, τι να προσθέσουμε εμείς. Η επίκληση του Πετρόπουλου έλαβε πράγματι χώρα από τον ίδιο άνθρωπο που έγραψε πως ο Ράνσιμαν είναι περισσότερο ειδήμονας στο ουίσκυ παρά στο Βυζάντιο, ή το ονειρεύτηκα;

Ο τέταρτος αιώνας ήταν ο πιο καταστροφικός της ιστορίας του ελληνικού πολιτισμού, αλλά στους επόμενους ολοκληρώθηκε το καταστροφικό έργο των φανατικών (Σιμόπουλος). Οι εκχριστιανισμένοι Ρωμαίοι, Έλληνες κ.α. προσπάθησαν φιλότιμα να εξαλείψουν από προσώπου γης ό,τι ελληνικό - και το κατάφεραν σε μεγάλο βαθμό.

Γι' αυτό οι σπουδαιότεροι αρχαιο-ελληνικοί ναοί και όλοι οι σημαντικοί ιεροί τόποι είναι άθικτοι; Γι' αυτό έχουμε σήμερα όση αρχαία ελληνική γραμματεία διαθέτουμε, την οποία βέβαια δεν βρήκαμε άθικτη σε κανάτια στη Νεκρά Θάλασσα το 1822 άμα τη συστάσει του νεοελληνικού κράτους αλλά αντιγράφτηκε επί αιώνες αιώνων στο Βυζάντιο πριν περάσει στην Δύση, από τον Αριστοτέλη ως τον Αριστοφάνη (για να περιοριστώ στο γράμμα 'Α');

Ας δούμε τη λέει ο Σιμόπουλος επ' αυτού:

"Οι Βυζαντινοί διανοούμενοι – ακόμα και θεολόγοι – έχουν βαθιά γνώση της αρχαίας τέχνης και εκφράζουν χωρίς επιφυλάξεις τον απεριόριστο θαυμασμό τους. Συχνότατες στους βυζαντινούς αιώνες οι αναγωγές στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και τους επιφανείς δημιουργούς του και οι συγκρίσεις της βυζαντινής εικονογραφίας με την κλασσική ζωγραφική που αποκαλύπτουν κοινά ή παράλληλα καλλιτεχνικά ιδεώδη"
(Η λεηλασία και καταστροφή των Ελληνικών Αρχαιοτήτων)

Όσο για την ελληνική θρησκεία, η οποία υπέστη διωγμούς από τον 4ο και μετά αιώνα, και η οποία προφανώς ήταν τότε πάλλουσα, λέει ο Πάνος:


Όσο για το επιχείρημα ότι η κοινωνία της εποχής είχε ξεχάσει τους αρχαίους θεούς και λάτρευε κάποιους άλλους – είναι κυριολεκτικά για τα μπάζα. Γιατί κάθε μη κολλημένος και καλοπροαίρετος άνθρωπος μπορεί αν αντιληφθεί ότι χωρίς τη ριζοσπαστική (με τη χειρότερη έννοια) πολιτική λύση (όπως την σκιαγράφησα ήδη, αναλυτικά) ο χριστιανισμός θα επικρατούσε μεν, θα ήταν η μαζικότερη θρησκεία, αλλά σε καμία περίπτωση η μοναδική. Άρα, τίποτα δεν μπορεί να μας πείσει ότι θα παρέμενε κυρίαρχος επ’ αόριστον – αν το παιγνίδι ήταν στοιχειωδώς ανοιχτό!


Ποιό παιχνίδι να είναι ανοικτό, Πάνο; Σκέφτεσαι συνέχεια με όρους πολιτικής επιβολής ή/και συνωμοσίας και ελάχιστα με όρους πολιτισμικούς και κοινωνιολογικούς. Το πρόβλημα που προκύπτει από το ότι "η κοινωνία της εποχής είχε ξεχάσει τους αρχαίους θεούς και λάτρευε κάποιους άλλους" είναι το τι σημαίνει αυτό για αυτή την κοινωνία ως κοινωνία. Τι σημαίνει για την ζωτικότητα της, για τις προοπτικές της, για την επιβίωση της; Και οι θεοί είναι η κορυφή του παγόβουνου: οι πολιτισμικές συνθήκες του άστεως και το πνεύμα των πολιτών ήταν ίδια την εποχή της ρωμαϊκής κτήσεως με την κλασσική εποχή ή έστω την πρώιμη ελληνιστική; Τι λένε οι εθνικοί σου συγγραφείς επ' αυτού; Μήπως ότι βασίλευε η υπέρτατη παρακμή των εθνικών ηθών και η πλήρης ιδιωτεία;

Ο ίδιος παραδέχεσαι μεν ότι ο χριστιανισμός και θα επικρατούσε και θα ήταν η μαζικότερη θρησκεία, χωρίς την "πολιτική λύση" που σκιαγράφησες, αλλά το παραδέχεσαι με λάθος σκεπτικό: από πάνω προς τα κάτω, συνωμοσιολογικά. Είναι ΑΚΡΙΒΩΣ επειδή ο χριστιανισμός θα επικρατούσε, με ή χωρίς πολιτική λύση, που μπόρεσε και εμφανίστηκε η πολιτική λύση. Ακριβέστερα είναι επειδή ακριβώς ο χριστιανισμός ΗΔΗ επικρατούσε -και αριθμητικά και -το σημαντικότερο- σε δυναμική, σφρίγος, ως πολιτισμικό μοντέλο. Η πολιτική λύση είναι απλά αυτό: η μετατροπή του χριστιανισμού από σκέτο πολιτισμικό πρότυπο σε πολιτισμικό (και άρα και πολιτικό) πλαίσιο. Μια νέα χριστιανική κοινωνία ανέπτυξε μια νέα δομή νόμων και εξουσίας, επηρεασμένη σε μεγάλο βαθμό από τη χριστιανική της μεταστροφή. Τόσο απλά!

Ας δούμε τι μας λένε ορισμένοι υπεράνω πάσης υποψίας ότι συνέβαινε ήδη αιώνες πριν όσον αφορά στην αρχαία θρησκεία και πόσο επικρατούσε αυτή και το αρχαίο ελληνικό πνεύμα στους εθνικούς:


-Μώμος: Πες μου, Δία, όμως, πώς μας κουβαλήθηκαν ο Άττις κι ο Κορύβας και ο Σαβάζιος; Ή εκείνος εκεί, ο Μίθρας ο Μήδος, με το μανδύα και την τιάρα του, που ούτε και ελληνικά δε μιλάει; Κι εσύ, σκυλομούρη Άνουβι, πώς νομίζεις ότι θα περάσεις για θεός, αν συνεχίσεις να γαυγίζεις; Ντρέπομαι, Δία, ν' αναφέρω τις ίβιδες και τις μαϊμούδες και τα τραγιά, και τ' άλλα πιο γελοία ζώα, που δεν ξέρω πώς ήρθανε από την Αίγυπτο και χώθηκαν στον Ουρανό. Πώς το ανέχεστε, θεοί, να βλέπετε να λατρεύονται τα ζώα το ίδιο με σας ή και περισσότερο; Kι εσύ, Δία, πώς το βλέπεις να σου φυτεύουν κέρατα κριαριού στο κεφάλι;
Λουκιανός, Θεών Εκκλησία

(Και άλλα έργα του Λουκιανού είναι διαφωτιστικά, όπως το "Περί των σχολών της Φιλοσοφίας").

Αλλά έχουμε και άλλες εθνικές πηγές που μας διαβεβαιώνουν για την παρακμή του αρχαίου κόσμου και της αρχαίας θρησκείας. Ορίστε, η μοίρα των ναών, πρό του χριστιανισμού:


Ο Πλούταρχος αναφέροντας την παρακμή των αρχαίων μαντείων, γράφει μεταξύ άλλων παραδειγμάτων πανάρχαιων μαντείων που σίγησαν στην εποχή του, ότι το ίδιο το δελφικό μαντείο, άλλοτε είχε δύο «προφήτιδες» και μια τρίτη εφεδρική, ενώ στην εποχή του (1ος –2ος μ.Χ. αι.) μία ήταν αρκετή (Περί των εκλελοιπότων χρηστηρίων). Ο Παυσανίας από την άλλη καταγράφει πλήθος εγκαταλλελειμένων ναών της αρχαιοελληνικής θρησκείας στην ελληνική ύπαιθρο. Μόνο στην Αρκαδία, στο κέντρο της Αρχαίας Κλασσικής Ελλάδας, ο Παυσανίας (Αρκαδικά) αναφέρει πλήθος ναών ερειπωμένων, δίχως στέγη, και εγκατελειμένων: δυο της Αφροδίτης, της Αθηνάς, της Αφροδίτης, του Απόλλωνα, του Ερμή, των Δώδεκα θεών, της Ήρας, της Δήμητρας, δυο του Ερμή, των Μουσών, του Άρη, δυο της Αρτέμιδος, της Αθηνάς, της Αφροδίτης και του πυθίου Απόλλωνα.


Όσο για τον πολύ Ιουλιανό, να τι μας γράφει ότι συνάντησε στην Αντιόχεια:


"Τον δέκατο μήνα, σύμφωνα με τη δική σας αρίθμηση, (νομίζω Λώο τον ονομάζετε), είναι η πατροπαράδοτη εορτή αυτού του Θεού (σσ Ήλιου) και θα έπρεπε επειγόντως να συγκεντρωθείτε στη Δάφνη. Εγώ ο ίδιος άφησα το ναό του Κάσιου Δία κι έτρεξα στη Δάφνη, νομίζοντας ότι επιτέλους εκεί, αν όχι πουθενά αλλού, θα με ικανοποιούσε η επίδειξη του πλούτου και της φιλοδοξίας σας. Και σαν ονειροπαρμενος έπλαθα με το νου μου εικόνες: την πομπή, τα σφάγια, τις σπονδές, το χορό να ψέλνει προς τιμήν του Θεού, τα θυμιάματα, τους εφήβους συγκεντρωμένους γύρω απο το τέμενος, ψυχικά προετοιμασμένους, ντυμένους μεγαλόπρεπα με λευκές εσθήτες. Μόλις όμως μπήκα στον ιερό χώρο, ούτε θυμιάματα βρήκα ούτε πίτες ούτο ζώο για θυσία.

Απόρησα για μια στιγμή και φαντάστηκα ότι βρισκόσασταν έξω απο τον ιερό χώρο και περιμένατε από μένα το σύνθημα, τιμώντας με ως αρχιερέα. Όταν όμως ρώτησα τον ιερέα τι θα θυσίαζε η πόλη σε αυτή την ετήσια γιορτή, εκείνος είπε "εγώ έφερα από το σπίτι μου μια χήνα για θυσία. Η πόλη για την ώρα δεν έχει κάνει καμμία προετοιμασία".

(...) Είναι φοβερό, είπα (σσ στη βουλή), μια τόσο μεγάλη πόλη να παραμελεί τους θεούς ... και στην ετήσια γορτή του θεού των πατέρων σας δεν προσφέρετε ούτε ένα πουλί.
Κυανοπώγων, εκδόσεις Θύραθεν



Άμα αυτά συμβαίνουν την ημέρα της πατροπαράδοτης εορτής του Θεού, μπορεί κανείς να φανταστεί πόσο δημοφιλής ήταν η εθνική λατρεία στις καθημερινές!

Γράφει εξάλλου ο Ιουλιανός:


(...) απο τη μία ο λαός που στην πλειοψηφία του ή μάλλον στο σύνολό του προτίμησε την αθεϊα, με απεχθάνεται γιατί με βλεπει να επιμενω στους ιερους πατροπαραδοτους θεσμούς. Όσο για τα δικά σας: πολλοί από σας γκρέμισαν τους βωμούς των θεών που μόλις είχαν ανεγερθεί κι η πραότητά μου σχεδόν καθόλου δεν τους έπεισε να καθήσουν φρόνιμα.
(ο.π)


Δεν κάθησαν φρόνιμα (τα παλιόπαιδα τ' ατίθασα). Όπου "αθεϊα" εννοεί ο φίλος μας τον χριστιανισμό, γι' αυτό άλλωστε και τα παλιόπαιδα "γκρέμισαν τους ναούς που μόλις είχαν ανεγερθεί". Πρόσεξε πως το παρουσιάζει σαν παλλαϊκή αντίδραση. Όπως γράφει, ο λαός "στην πλειοψηφία του ή μάλλον στο σύνολο του προτίμησε την αθεϊα". Αυτά τα ωραία την εποχή του Ιουλιανού. Ο οποίος κλαίγεται γιατί αυτός ο άθλιος λαός κάνει και κάτι άλλο: ταϊζει του φτωχούς, περνώντας τους έτσι την άποψη ότι ο χριστιανισμός είναι κάτι υπέροχο:

(...) οι γυναίκες σας, ταϊζοντας τους φτωχούς με δικά σας έξοδα, παρουσιάζουν την αθεϊα ως κατι θαυμάσιο σε όσους έχουν ανάγκη από τέτοιες προσφορές
(ο.π)
.

Γράφει ο ειδήμων του Βυζαντίου (εν αντιθέσει με τον Ράνσιμαν, ειδήμονα στα σκοτς) Κορνήλιος Καστοριάδης, και παραθέτει ο Πάνος:


Το δόγμα του Μ. Κωνσταντίνου δεν θα μπορούσε να στεριώσει σ’ ένα ανεξίθρησκο περιβάλλον, όπου η ισηγορία θα κυριαρχούσε, η κωμωδία θα σατίριζε, ο ολυμπισμός θα συγκινούσε, το θέατρο θα δίδασκε, η γλυπτική θα ενέπνεε, το αρχαϊκό μειδίαμα θα έδιωχνε τον φόβο του ιερατείου (στις χριστιανικές αγιογραφίες οι άγιοι δεν γελούν ποτέ) και η δημοκρατία, η φιλοσοφία και η επιστήμη θα αμφισβητούσαν και θα υπερέβαιναν τα δεδομένα των παραδόσεων.


Ίσως και να μην μπορούσε [να στεριώσει το δόγμα του Μ. Κωνσταντίνου] σε ένα τέτοιο ονειρικό περιβάλλον. Αλλά ακριβώς επειδή στέριωσε, θα πρέπει να αποδεχθούμε a contrario ότι δεν βρισκόμασταν σε ένα περιβάλλον όπου "η ισηγορία κυριαρχούσε, η κωμωδία σατίριζε, ο ολυμπισμός συγκινούσε, το θέατρο δίδασκε και το αρχαϊκό μειδίαμα έδιωχνε το φόβο του ιερατείου". Βρισκόμασταν αντίθετα σε ένα περιβάλλον όπου το κακό με τους σκλάβους είχε παραγίνει (από τους πρώτους που ασπάστηκαν το Χριστιανισμό), η κωμωδία είχε παρακμάσει φοβερά (ακολουθώντας τα "θεάματα" των Ρωμαίων), ο ολυμπισμός ήταν χειρότερος και απ' ότι είναι στην εποχή μας, με το Νέρωνα πολυ-ολυμπιονίκη και άλλα φαιδρά. Όσο για το θέατρο δεν είχε καμμία σχέση με την ελληνική τραγωδία (και ξέρουμε τι σήμαινε το θέατρο για το ελληνικό πνεύμα, από τον Κώστα Παπαϊωάννου). Όσο για το "αρχαϊκό μειδίαμα" είχε δώσει την θέση του σε μια επικράτηση του γνωστικισμού, της πιο απαισιόδοξης και θανατερής από της θρησκευτικές τάσεις, όταν δεν επικρατούσε απλά ο μηδενισμός και η ηδονοθηρία. Δεν τα λέγω εγώ, τα λένε οι ίδιοι οι εθνικοί όλα αυτά. Ο χριστιανισμός υπήρξε ένα δροσερό αεράκι.

Γράφει ο Πάνος:


Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι, όταν η ρωμαϊκή εξουσία στο πρώιμο Βυζάντιο, μέχρι και τον Ιουστινιανό, περνούσε δια πυρός και σιδήρου τους εθνικούς, δεν ακούστηκε καμιά απολύτως φωνή διαμαρτυρίας από τις τόσες και τόσες μελίρρυτες φωνές των Ελλήνων Πατέρων. Αυτοί ήταν μεν μέγιστοι φωστήρες της τρισηλίου Θεότητος και έγραψαν θαυμάσιες σελίδες επί παντός επιστητού - αλλά απέναντι στην κρατική βία και τον θάνατο που επέβαλε η χριστιανική εξουσία εις βάρος των αλλοδόξων (ούτε και των αιρετικών βέβαια –αυτό έλειπε!), δεν θέλησαν να πουν ούτε λόγο, δεν ψέλλισαν ούτε μια λέξη παρηγοριάς, ούτε μια πρόταση συμπαθείας, ούτε ψήγμα διαμαρτυρίας για τα πογκρόμ. Ούτε εξέφρασαν ελάχιστη, έστω, ενόχληση, για την ανελέητη καταστροφή των μνημείων της τέχνης, του πολιτισμού και του πνεύματος, που συνόδευε την βάρβαρη επέλαση των οργάνων του ελέω Θεού αυτοκράτορος, των καλογήρων και των φανατικών της νέας θρησκείας.


Ούτε την ελάχιστη; Εγώ άλλα άκουσα:


Τον καιρό που ο Χρυσόστομος ήταν ακόμη στην Αντιόχεια, είχε ξεσπάσει λαϊκή στάση στην πόλη και ορισμένοι γκρέμισαν τους ανδριάντες του αυτοκράτορα. Αυτός έστειλε στην Αντιόχεια επιτροπή για να καταδικάσει τους υπεύθυνους. Όμως, όπως γράφει ο Χρυσόστομος (Ομιλία ιζ’, εις τους άρχοντας, 1) οι μοναχοί που ασκήτευαν έξω από την πόλη «ενώ έμεναν τόσα έτη κλεισμένοι εις τας καλύβας των συγκεντρώθηκαν και ήλθον εις την πόλιν (..) Αφού παρουσιάσθησαν εις τους άρχοντας ωμίλησαν με θάρρος υπέρ των υπευθύνων, ώστε να γλιτώσουν τους συλληφθέντες από τα κακά που τους ανέμενον».

Αντίθετα, οι Παγανιστές ρήτορες και οι φιλόσοφοι το έσκασαν, για να γλιτώσουν, όπως γράφει ο Χρυσόστομος (Εις τους άρχοντας, 2) αγανακτισμένος: «Πού είναι εκείνοι που φορούν τον φιλοσοφικόν μανδύαν, και έχουν να επιδείξουν μεγάλην γενειάδα, και κρατούν ρόπαλα εις την δεξιάν, οι εθνικοί φιλόσοφοι, τα κυνικά καθάρματα, οι οποίοι είναι αθλιότεροι από τα σκυλιά που κάθονται κοντά εις το τραπέζι, και δια να γεμίσουν το στομάχι των κάνουν τα πάντα; Όλοι τότε εγκατέλειψαν την πόλιν, όλοι απεμακρύνθησαν, εκρύβησαν μέσα εις τα σπήλαια».

(...)

«Σε κανένα μη δίνεις αφορμή αντιδικίας και φιλονικείας, ούτε στον Ιουδαίο ούτε στον Εθνικό˙ αλλά αν κάπου δεις ότι ζημειώνεται η ευσέβεια, να μην προτιμήσεις την ομόνοια από την αλήθεια, αλλά να σταθείς γενναία μέχρι θανάτου˙ και ούτε έτσι να πολεμάς με την ψυχή, ούτε να αποστρέφεσαι τη γνώμη, αλλά να μάχεσαι μόνο με τα πράγματα. Γιατί αυτό σημαίνει το ἐξ ὑμῶν μετὰ πάντων ἀνθρώπων εἰρηνεύσατε» (..). Ούτε να παίρνετε εκδίκηση, αγαπητοί, αλλά να δίνετε τόπο στην οργή».

(...)

«Επομένως, ο Κύριος (...) απαγορεύει να φονεύονται και να κατασφάζονται οι αιρετικοί», τονίζει αλλού ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος (Ομιλία μστ΄, εις το Κατά Ματθαίον, 1).

Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος απ' την άλλη:

Συνηθίζει ο άνθρωπος, όταν έρθει στην εξουσία, να αντιδρά κακώς, όταν μάλιστα συμβεί να είναι δίκαια οργισμένος για όσα υπέφερε, ελάχιστα πείθεται σε λόγο που ανακόπτει το θυμό. Είναι άξιο όμως να ακουστεί και να γίνει ευπρόσδεκτο. Ας μη χρησιμοποιήσουμε την ευκαιρία με απληστία, ας μην απολαύσουμε με ηδονή την εξουσία, ας μη κάνουμε αυτά που καταδικάσαμε. Αλλά αφού απολαύσαμε την μεταβολή, όσο για να αποφύγουμε τα δεινά, ας μισήσουμε ό,τι έχει σχέση με αντεκδίκηση. Είναι αρκετή τιμωρία στους μέτριους ο φόβος αυτών που τους είχαν λυπήσει και η προσδοκία ότι θα πάθουν αυτά που τους αξίζουν.

Ας μη θελήσουμε να συναγωνιστούμε στην οργή, ούτε να φανούμε υποδεέστεροι τιμωροί από όσο αξίζουν. Αλλά επειδή δεν μπορούμε να εισπράξουμε το παν, ας συγχωρήσουμε το παν. Ας γίνουμε κατά τούτο ανώτεροι και υψηλότεροι από εκείνους που μας αδίκησαν. Ας δείξουμε τι διδάσκουν οι δαίμονες σ’ αυτούς και με τι μας εκπαιδεύει ο Χριστός. Ας αυξήσουμε το μυστήριο με αγαθότητα.

Ας νικήσουμε με επιείκια αυτούς που μας τυράννησαν. Αν κανείς έχει βασανιστεί πολύ σκληρά, ας αφήσουμε στο Θεό τους βασανιστές και στο μετά θάνατο δικαστήριο. Ας μη διανοηθούμε δήμευση της περιουσίας, ας μη τους οδηγήσουμε ενώπιον δικαστηρίων, ας μη τους απελάσουμε από την πατρίδα, ας μη τους βασανίσουμε με μαστίγια και, για να μιλήσω με συντομία, ας μη τους κάνουμε τίποτε από όσα πάθαμε. Ας τους κάνουμε κι αυτούς επιεικέστερους, ει δυνατόν, με το δικό μας παράδειγμα.

Αν κανενός ο γιος, ο πατέρας, η γυναίκα, κάποιος συγγενής, φίλος ή κανείς άλλος από τα προσφιλή του πρόσωπα έχει βασανιστεί, ας καταστήσουμε σε όλους τα πάθη τους άξια μισθαποδοσίας με το να τους πείσουμε να υποφέρουν με καρτερία όσα υπέστησαν. Ας τους χαρίσουμε αυτό ως το μεγαλύτερο από κάθε άλλο δώρο.
Κατά Ιουλιανού, στηλιτευτικός δεύτερος


(...)

Αλλού ρωτά έναν υποθετικό Ειδωλολάτρη:

Σκέψου αυτό: κατά τον καιρό που εμείς είχαμε τη δύναμη, πότε έγινε κάτι τέτοιο από τους Χριστιανούς εις βάρος των δικών σας, από αυτά που συνέβησαν πολλές φορές εις βάρος των Χριστιανών; Ποια ελευθερία ενέργειας σας στερήσαμε; Εναντίων τίνων εξεγείραμε εμπαθείς όχλους; Επί τίνων τοποθετήσαμε άρχοντες, που ενεργούσαν περισσότερα από όσα διατάζονταν; Σε ποιους επισείσαμε τον κίνδυνο της ζωής; Ποιους διώξαμε από την εξουσία και άλλες τιμητικές θέσεις, που ανήκουν στους άριστους; Και, για να πω με συντομία, σε ποιον κάναμε κάτι τέτοιο, από αυτά που άλλα μεν κάνατε, με άλλα [από αυτά] εσείς απειλήσατε; Αλλά δεν μπορείτε να μιλάτε ούτε εσείς, οι οποίοι μας κατηγορείτε για την πραότητα και την φιλανθρωπία.
Κατά Ιουλιανού, στηλιτευτικός πρώτος



Συνεχίζει ο Πάνος, απτόητος:

Ούτω πως, πραγματοποιήθηκε το απίστευτο θαύμα και ο χριστιανισμός εκτόπισε όλες τις άλλες λατρείες: Δεν τις εκτόπισε, τις εξόντωσε! Με τον τρόπο αυτό μεταβλήθηκε από πετυχημένη λατρεία σε μοναδική. Η βαθύτερη αιτία της εξέλιξης αυτής δεν είναι η πνευματική υπεροχή ή η αλήθεια που κομίζει, αλλά η αδήριτη και άτεγκτη πολιτική ανάγκη και σκοπιμότητα. Όλα αυτά ολοκληρώθηκαν ουσιαστικά στους τρεις περίπου αιώνες, από τον Κωνσταντίνο μέχρι τον Ιουστινιανό.


Είδαμε παραπάνω -και από εθνικούς συγραφείς- ποιές ήταν όλες οι "άλλες λατρείες" και κατά πόσο λατρεύονταν την εποχή της εμφανίσεως του Χριστιανισμού. Δεν μπορώ όμως να καταλάβω με ποιό τρόπο ο χριστιανισμός "εξόντωσε" θρησκείες ανύπαρκτες, περιφρονημένες επί αιώνα και πλέον από το λαό. Οπαδοί άλλων θρησκειών εκδιώχθησαν; Σαφώς. Ήταν ήδη τότε μειοψηφία; Σαφέστατα. Έγιναν μειοψηφία πολύ πριν τους διωγμούς; Ε, ναι. Ήταν οι διωγμοί αντίστοιχοι των διωγμών εναντίον των χριστιανών; Σε καμμία περίπτωση. Και μην ξεχνάμε: οι χριστιανοί αυξάνονταν και πληθύνονταν παρόλους τους διωγμούς. Το 350μ.Χ υπολογίζονται στον μισό και πλέον πληθυσμό της Ρώμης. Όσο για την Ανατολή, εκεί είχαν ακόμα μεγαλύτερη πλειοψηφία. Γι' αυτό άλλωστε και η έδρα της χριστιανικής αυτοκρατορίας μετακινήθηκε εκεί.


Μετά τους θλιβερούς 4ο, 5ο και 6ο , οι περισσότεροι από τους αιώνες που ακολούθησαν είχαν εποχές σκληρών και καταστροφικών εμφυλίων, ενδοεκκλησιαστικών ερίδων, καταδίωξης των αιρετικών και, πολλές φορές, εξαθλίωσης των μαζών. Η εξαθλίωση των μαζών οδηγούσε σε λαϊκές εξεγέρσεις, όπως του κινήματος των Ζηλωτών, στη Θεσσαλονίκη τον δέκατο τέταρτο αιώνα, όπου διεπράχθησαν άπειρα ειδεχθή εγκλήματα, πάντοτε με την επίκληση της ευλογίας του Εσταυρωμένου Λόγου (σχετικό διαφωτιστικότατο κείμενο του Γ. Μεταλληνού, υπάρχει στη «Μυριόβιβλο»).


Δηλαδή το Βυζάντιο είχε εσωτερικές συγκρούσεις; Δεν ήταν ο παράδεισος επί γης; Οι έχοντες την εξουσία συμπεριφέρθηκαν περισσότερο ως άνθρωποι και ως έχοντες την εξουσία και λιγότερο ως χριστιανοί; Απίστευτο! Αυτό πρέπει να εξηγεί πολλά, δεν μπορώ όμως να φανταστώ ποιά.

Πάνος και πάλι:


Μόλις ξεστομίσει κανείς αυτά τα «επιχειρήματα» ακούγονται ακράτητα γέλια από τη γαλαρία! Πρέπει να είναι κανείς πολύ τολμηρός (ή ελαφρώς …άσχετος) για να επικαλείται τη «φτώχεια» των συγγραμάτων του Κέλσου, του Πορφύριου και του Ιουλιανού. Για ποιο λόγο; Μα επειδή τα συγγράμματα αυτά δεν υπάρχουν! H αυτοκρατορική Εκκλησία φρόντισε να τα κάψει, να τα εξαφανίσει από προσώπου γης!


Μα αναφέρομαι φυσικά στα συγγράμματα του Κέλσου, του Ιουλιανού και του Πορφύριου που κατέχω και διάβασα, από τις εκδόσεις Θύραθεν, όπως και να συγκεντρώθησαν τα αποσπάσματα. Σε αυτά βλέπει κανείς την φτώχεια των επιχειρημάτων τους. Για τα άλλα δεν μπορώ να μιλήσω, αλλά ούτε και μας απασχολούν εδώ, μόνο η εθνική τους απολογητική. Αλλά μια και το θέτεις, ας δούμε, ενδεικτικά, πόσα είναι τα "ελάχιστα συγγράματα" του Πορφύριου που διεσώθησαν: πάνω από 15 πλήρη έργα, συν τα αποσπασματα (fragmenta). Πραγματικά "η αυτοκρατορική Εκκλησία φρόντισε να τα κάψει, να τα εξαφανίσει από προσώπου γης". Παραδόξως το έκανε αντιγράφοντας τα επί αιώνες. Μυστήριαι αι βουλαί των χριστιανών.

Αλλά συνεχίζει ο Πάνος:


Φυσικά, όποιος κάνει τον κόπο να μελετήσει τα ελάχιστα, έστω, αυτά σπαράγματα, θα διαπιστώσει ότι πρόκειται για συγγραφείς πρώτης γραμμής – και η κριτική τους στο χριστιανισμό δεν είναι καθόλου μα καθόλου αστεία και φτωχή.


"Πρώτης γραμμής", γράφεις. Θα παραθέσω μερικά παραδείγματα:


"Λέγε λοιπόν φίλε, σ'εμάς που σε παρακολουθούμε, τι εννοεί ο Παύλος λέγοντας, "Τέτοιοι είσασταν μερικοί από εσάς" (πόρνοι, ειδωλολάτρες, μοίχοι, θηλυπρεπείς, αρσενοκοίται, κλέφτες, πλεονέκτες, μέθυσοι, υβριστές και άρπαγες) "αλλά ελουσθήκατε, αγιασθήκατε, ελάβατε δικαίωση δια του ονόματος του κυρίου Ιησού Χριστού και δια του πνεύματος του Θεού μας".

Πραγματικά, απορούμε και αναρωτιόμαστε, πως είναι δυνατόν, ένας άνθρωπος ύστερα από τόσο μολύσματα και τόση βρωμιά, μ' ένα λούσιμο να εμφανιστεί ξαφνικά καθαρός. Παρ' ότι η ζωή του έχει κηλιδωθεί από την τόση βλακεία, και από την πορνεία, τη μοιχεία, το πιοτό, την κλεψιά, την αρσενοκοιτία, τα φαρμακώματα και ένα σωρό φαύλα και βρωμερά πράγματα, και μόνο που θα βαπτιστεί και θα επικαλεστεί το όνομα του Χριστού, ελευθερώνεται και απαλλάσεται απ' το μίασμα με την ίδια ευκολία που το φίδι βγάζει το πουκάμισο.

(...)

Ας μιλήσουμε και για τούτην εδώ τη φράση του: για ποιό λόγο ο Ιησούς, όταν τον έβαζε ο διάολος σε δοκιμασία και του 'λεγε "πέσε από τη στέγη του ναού", όχι μόνο δεν έπεσε μα του είπε: "δεν θα βάλεις σε δοκιμασία τον κύριο τον Θεό σου";

Εμένα μου φαίνεται πως το είπε αυτό επειδή φοβήθηκε την πτώση. Αν, όπως λέτε, έκανε τόσα και τόσα θαύματα -και μάλιστα ανέστησε νεκρούς με ένα του λόγο- θα'πρεπε χωρίς δισταγμό να αποδείξει ότι ήταν ικανός να σώζει τον κόσμο απ' τους κινδύνους, και να ριχτεί από το ύψος της στέγης χωρίς να πάθει το παραμικρό (...)
Πορφύριος, Κατά Χριστιανών



(...) Είναι, λένε, αναγκαίο να εμφυσήσει και πάλι ο θεός το πνεύμα του. Δεν έπεται όμως ότι μπορεί εν σώματι να αναστηθεί ο Ιησούς. Διοτί το σώμα που έδωσε ο θεός δεν θα το δέχονταν πίσω καταμολυσμένο από τη φύση του σώματος. Κι αν ήθελε να στείλει το δικό του πνεύμα στη γη, ήταν ανάγκη να φυσήξει μέσα σε κοιλιά γυναίκας; Αφού ήδη μπορούσε να φτιάχνει ανθρώπους, κι ήξερε πως να πλάσει σώμα στο οποίο να μπορεί να κατοικήσει και να μη ρίξει το πνεύμα του μέσα σε τόσο μίασμα. Χώρια που έτσι δεν θα αντιμετωπίζονταν με δυσπιστία.
Κέλσος, Αληθής Λόγος



Τα επιχειρήματα είναι τα ίδια αφιλοσόφητα και αθεολόγητα επιχειρήματα που ακούμε στα καφενεία και στα αρχαιολατρικά περιοδικά. Όποιος δεν βλέπει εδώ τη φτώχεια, θα πρέπει να παραιτηθεί από το να προσπαθήσει να δεί ο,τιδήποτε άλλο. Άμα αυτό είναι πρώτη γραμμή, τύφλα να'χουν τα μετόπισθεν.


Αλλά τι να αντιπαραθέσει, για παράδειγμα, στο απολύτως τεκμηριωμένο επιχείρημα του Ιουλιανού (στο «Κατά Γαλιλαίων») ότι ο Παύλος ποτέ και πουθενά και με κανέναν τρόπο δεν θεωρεί τον Ιησού ως …Θεό; Ήταν πολύ ευκολότερο για τους καθεστωτικούς να κάψουν τα συγγράμματα!

(Την ορθότητα της άποψης του Ιουλιανού μπορεί να επιβεβαιώσει εύκολα οποιοσδήποτε μη κολλημένος, αλλά οπωσδήποτε …γενναίος, αποφασίσει να διαβάσει μόνος του, χωρίς διαμεσολαβήσεις, τις «Επιστολές» του Παύλου. Για την αντίληψη που είχε ο Παύλος για τη «θεϊκότητα» του Ιησού, υπάρχει στα σχέδια των «μτΚ» ένα …αποκαλυπτικό ποστ)


Ας δούμε ορισμένους από τους τρόπους με τους οποίος ο Παύλος, "πουθενά και με κανέναν τρόπο δεν θεωρεί τον Ιησού ως ...Θεό":


5 Τοῦτο γὰρ φρονείσθω ἐν ὑμῖν ὃ καὶ ἐν Χριστῷ ᾿Ιησοῦ, 6 ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγήσατο τὸ εἶναι ἴσα Θεῷ, 7 ἀλλ' ἑαυτὸν ἐκένωσε μορφὴν δούλου λαβών, ἐν ὁμοιώματι ἀνθρώπων γενόμενος, 8 καὶ σχήματι εὑρεθεὶς ὡς ἄνθρωπος ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ.
Προς Φιλιππησίους, 2:5


Βλέπετε μή τις ὑμᾶς ἔσται ὁ συλαγωγῶν διὰ τῆς φιλοσοφίας καὶ κενῆς ἀπάτης, κατὰ τὴν παράδοσιν τῶν ἀνθρώπων, κατὰ τὰ στοιχεῖα τοῦ κόσμου καὶ οὐ κατὰ Χριστόν· 9 ὅτι ἐν αὐτῷ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς,
Προς Κολοσσαείς, 2:6


προσδεχόμενοι τὴν μακαρίαν ἐλπίδα καὶ ἐπιφάνειαν τῆς δόξης τοῦ μεγάλου Θεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ,
Προς Τίτον, 2:13



Αμήν. Πάμε για μπύρες.