Δημοσιεύθη:
18.1.06 @ 8:46 μ.μ.
Ετικέτες:




 

Προοδευτικές κοινοτοπίες, μέρος δεύτερο

Γράφει ο φίλτατος Πάνος ως σχόλιο στις προηγούμενες "Προοδευτικές κοινοτοπίες":


Ωστόσο, επίτρέψέ μου να επισημάνω κάτι: Είναι άλλο να αντιπαρατίθεσαι στον πραγματικό (θεωρητικό σου) αντίπαλο - και άλλο στο φάντασμά του.

Τα φαντάσματα έχουν το καλό οτι ...κάθονται και χάνουν. Έχουν όμως και το κακό ότι μια "νίκη" εναντίον τους δεν σημαίνει και πολλά...


Αυτό που κατάλαβα πως εννοεί είναι ότι τα "προοδευτικά επιχειρήματα" που ανασκευάζω δεν ανήκουν σε πραγματικούς θεωρητικούς μου αντιπάλους, αλλά είναι απλοϊκά, χαζά και κατασκευασμένα. Ότι δεν αντιπροσωπεύουν πραγματικές απόψεις υπαρκτών ανθρώπων αλλά σκιαγραφούν αντιπάλους φαντάσματα. Για ποιό λόγο να κατασκευάσω τέτοια επιχειρήματα; Μα για να τα ανασκευάσω ευκολότερα, ώστε να πετύχω μια άκοπη (και άχρηστη, αφού "δεν σημαίνει και πολλά") νίκη.

Οι αγγλοσάξωνες ονομάζουν αυτό που κατά τον Πάνο έπραξα "sτraw man argument", δηλαδή επιχειρηματολογία με χρήση αχυράνθρωπου. Η μεταφορική έκφραση αυτή υπονοεί πως ο συνομιλητής κατασκευάζει επίτηδες μια απλουστευμένη εικόνα του αντίπαλου του, αδύναμη σαν σκιάχτρο από άχυρο, ώστε να την γκρεμίσει έπειτα με ευκολία. Φοβάμαι, όμως, πως στην περίπτωση μας οι "αχυράνθρωποι" που παρουσίασα υπάρχουν. Φοβάμαι πως ζουν ανάμεσα μας και ισχυρίζονται όντως όσα έγραψα ότι ισχυρίζονται. Δεν εννοώ βέβαια ότι κυκλοφορούν στην πιάτσα συνάνθρωποι μας με σώμα από άχυρο: απλά πως κυκλοφορούν πολλοί με μυαλό από άχυρο.

Συμφωνώ, λοιπόν, τουλάχιστον σε ένα σημείο με τον Πάνο: και εγώ θεωρώ τα επιχειρήματα που παρουσίασα απλοϊκά και χαζά. Γι' αυτό εξάλλου και τα ονομάτισα "κοινοτοπίες". Εκεί που διαφωνώ είναι ότι αντιπροσωπεύουν το "φάντασμα ενός πραγματικού θεωρητικού αντιπάλου". Δυστυχώς είναι οδυνηρά υπαρκτά. Τα έχω ακούσει άπειρες φορές, όχι από φαντάσματα -καίτοι αναγνώστης του περιοδικού Strange-, αλλά από υπαρκτούς "θεωρητικούς αντιπάλους". Μάλιστα, διατρέχουν με απίστευτη ευκολία τις κοινωνικές κατηγορίες: μπορείς να τα ακούσεις από πανεπιστημιακούς (όπως η Φραγκουδάκη) μέχρι συγγραφείς (όπως ο Νίκος Δήμου) και από δημοσιογράφους (όπως οι Ιοί) μέχρι τον απλό "προοδευτικό" του καφενείου και της προόδου (όπως: τα παραδείγματα άπειρα).

Αν λοιπόν τα πράγματα έχουν έτσι (πράγμα που μένει να αποδειχθεί), δεν μπορώ παρά να συνεχίσω με περισσότερες προοδευτικές κοινοτοπίες. Πιστεύω ότι πολλοί θα αναγνωρίσετε πράγματα που έχετε ακούσει (ή, θεός φυλάξει, έχετε πεί). Όσο για τον φίλο Πάνο, αν δεν έχει πέσει ακόμα πάνω τους, θα πρέπει να βγαίνει συχνότερα.

Με αυτά και με αυτά, ξεφύγαμε από το θέμα μας. Πάμε, λοιπόν, να εξετάσουμε μια ακόμα από τις δημοφιλείς παρανοήσεις.

Μια από τις "αποδείξεις" τις ασυνέχειας αρχαίας ελλάδας-βυζαντίου είναι η διαφορετικότητα τους στην διοίκηση, την τέχνη, την ηθική και ούτω καθεξής. Από την μια μεριά, η απόδειξη βασίζεται σε έναν αναχρονισμό: την σύγκριση της αρχαίας Ελλάδας -ή συχνά της Αθήνας και μόνο- του Χρυσού Αιώνα, με την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του 2 μ.Χ αιώνα. Ναι, οι δυο εποχές διαφέρουν. Αλλά ποίες εποχές με πέντε αιώνες γεμάτους γεγονότα μεταξύ τους δεν διαφέρουν; Συνιστά αυτό απόδειξη ασυνέχειας;

Η ιδέα που έχουν, όσοι επιχειρηματολογούν έτσι, για την παράδοση είναι η στασιμότητα. Αν το Βυζάντιο είναι κληρονόμος της ελληνικής παράδοσης περιμένουν να το δούν ως συνέχεια-στο-ίδιο αγνοώντας πως η ζωντανή συνέχεια είναι η συνέχεια-στην-αλλαγή. Αγνοούν δηλαδή την διαλεκτική της ιστορικής εξέλιξης (παρόλο που συχνά το παράδειγμα είναι μπροστά στα μάτια τους: πράγματι, το αθώο παιδάκι, ο χοντρόκοπος κνίτης φοιτητής, ο λαϊκιστής πασόκος και ο ξεδιάντροπος εκσυγχρονιστής προοδευτικός δεν είναι παρά το ίδιο άτομο).

fayoum

Θα περιοριστώ εδώ σε ορισμένα παραδείγματα γενικώς γνωστά, και σε μια τουλάχιστον περίπτωση ορατά δια (γυμνού ή διοτροφόρου) οφθαλμού. Γνωρίζουμε, πχ. από μουσικολογικές μελέτες τις μορφολογικές συγγένειες της μουσικής των αρχαίων ελλήνων με το βυζαντινό μέλος. Αν όχι, ορίστε μερικές πληροφορίες:


1. Η παρασημαντική (δηλαδή η σημειογραφία της – αντίστοιχα, στην Ευρωπαϊκή Μουσική, οι φθόγγοι) της Βυζαντινής Μουσική, βασίζεται στην αρχαία ελληνική γραφή. Μέχρι τον 7ο αι. μ.Χ, χρησιμοποιούνταν η λεγόμενη αλφαβητική γραφή, βασισμένη στο αρχαίο ελληνικό αλφάβητο, ενώ μετά τον 7ο αι. μ.Χ. η εκφωνητική γραφή που καθιερώθηκε σημειωνόταν με σημεία προερχόμενα από τα σημεία προσωδίας της ελληνικής γλώσσας.

2. Στη Βυζαντινή Μουσική ακολουθείται, με κάποιες παραλλαγές, για κάποια μέλη, η λεγόμενη Πυθαγορική Οκτάχορδος, που, όπως φανερώνει και το όνομά της, αναφέρεται στο «Διατονικό γένος, κατά το διαπασών σύστημα» που εφηύρε ο αρχαίος φιλόσοφος, μαθηματικός και μουσικός Πυθαγόρας.

3. Οι 8 ήχοι της Βυζαντινής Μουσικής συστηματοποιήθηκαν, κατά βάση από τον Αγ. Ιωάννη το Δαμασκηνό, μετά από αναμόρφωση των αρχαίων ήχων: δώριου, λύδιοι, φρύγιου κ.λ.π.



Στον εικαστικό τομέα (και αυτή είναι η ορατή απόδειξη, στην οποία αναφέρθηκα) υπάρχουν τα πορτραίτα του Φαγιούμ. Είναι φανερή εδώ, σαν σε αργή κίνηση, η μετάβαση από την αρχαία ελληνική τέχνη στην βυζαντινή εικονογραφία. Δεν πρόκειται για βίαιη αλλαγή: προχωράει αργά και σταθερά, διατρέχοντας πολλούς αιώνες, κτίζοντας την συνέχεια.

Η σκέψη δεν είχε διαφορετική πορεία. Γνωρίζουμε ότι ο Σωκράτης εισήγαγε ηθικά ζητήματα άγνωστα στον αρχαίο κόσμο, κοινούς τόπους όμως στον μετέπειτα Χριστιανισμό (ξέρουμε επίσης ότι θανατώθηκε γι' αυτό). Ξέρουμε πως στη συνέχεια ο Πλάτωνας εισήγαγε την θεωρία της ψυχής, και δη της αθάνατης τέτοιας. Γνωρίζουμε, ακόμα, ότι, την εποχή της ελεύσεως του Χριστιανισμού ένα μόνο ρεύμα της αρχαίας ελληνικής σκέψης είχε παραμείνει σχετικά γόνιμο. Ο λόγος για τον νεο-πλατωνισμό. Ενώ, όμως, γενναιόδωρα παραχωρούμε την σκυτάλη της αρχαιοελληνικής σκέψης κατευθείαν στους Ευρωπαίους -επειδή ο Ακινάτης παρεξήγησε τον Αριστοτέλη (όρα Χαϊντέγκερ)-, ξεχνάμε βολικά την σχέση του Πλάτωνα με τους Πατέρες της εκκλησίας. Ξεχνάμε επίσης πως η ελληνική σκέψη πέρασε στην Αναγέννηση από την αυτοκρατορική αντιπροσωπεία στην Φλωρεντία και τους εμιγκρέδες βυζαντινούς λόγιους.

Όλα αυτά είναι γνωστά. Δύσκολα θα τα αρνηθεί κάποιος, ακόμα και ο προοδευτικότερος. Έχουν όμως την μαγική ιδιότητα να εξαφανίζονται ως συνδετικά στοιχεία σε κάθε λόγο περί ασυνέχειας. Το μόνο που παραμένει είναι γενικά λόγια εναντίον της θεοκρατίας, των δεινών της ρινότμησης, κλπ, πλήρη αναχρονισμών και επιλεκτικότητας. Έτσι, όλοι θυμούνται και οδύρονται για την δολοφονία της Υπατίας αλλά ξεχνούν την δολοφονία του Σωκράτη. Η πρώτη εξάλλου διεπράχθη από τον μανιασμένο όχλο, δηλαδή εν θερμώ, ενώ η δεύτερη μετά από δικαστική απόφαση της Αθηναϊκής δημοκρατίας, δηλαδή εν ψυχρώ. Ή, πάλι, μας λένε και μας ξαναλένε πως το 529 έκλεισε η Πλατωνική Ακαδημία μετά από διάταγμα του Ιουστινιανού. Δεν ξεκαθαρίζουν όμως αν έκλεισε όπως έκλεισε η συναυλία των Rolling Stones από τη Χούντα (δηλαδή κάτω από το γιουχάϊσμα πολυπληθών οπαδών του συγκροτήματος) ή όπως το κόμμα του Αβραμόπουλου (δηλαδή μέσα στην γενική αδιαφορία). Όχι πως αυτή η επιλεκτικότητα είναι αναγκαστικά ηθελημένη (με την έννοια της εμπρόθετης). Θα μπορούσε απλώς να συνιστά μια ψυχαναγκαστική αντίδραση: ένα κόμπλεξ προοδευτικότητας.

Αλλά η συνέχεια στο επόμενο...

15 σχόλια:

(ενθουσιασμένη προτείνω:)
Να σας πω, στο τέλος μήπως πρέπει να τους αλλάξετε σειρά; τωρα βολεύει να είναι το πιο πρόσφατο απο πάνω, αλλά νομίζω αργότερα, άμα θεμε να κανουμε ρεφεραντζα και τα θέμε σε λογική σειρά θα ήταν καλύτερη η ετέρα των σειρών. (μου φαίνονται ακατανόητα αυτά που γράφω - ελπίζω να τα καταλάβετε οι ευφυείς)


Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από έναν διαχειριστή ιστολογίου.

Στη Σχολή μαγειρικής αφού μας έμαθαν τη μαγιονέζα μας έβαλαν να διαβάσουμε αυτό: The Hellenistic Origins of the Byzantine Art Πιο κλασικό κ από τον Ρωμαίο κ την Ιουλιέττα.

Ειλικρινά πάντως, νόμιζα ότι αυτά τα θέματα τα είχαμε ήδη λύσει.


Φυσικά, για να αποφύγω το ακαλαίσθητο graffiti έγραψα τον κώδικα λάθος. Ορίστε το λινκ, εαν μπορείτε να κάνετε edit στα σχόλια, φτιάξτε το. Συγγνώμη για την τσαπατσουλιά.

http://www.amazon.com/gp/product/B0007DNKN4/qid=1137616720/sr=1-1/ref=sr_1_1/102-2778446-2249739?s=books&v=glance&n=283155


Μιραντολίνα:
τωρα βολεύει να είναι το πιο πρόσφατο απο πάνω, αλλά νομίζω αργότερα, άμα θεμε να κανουμε ρεφεραντζα και τα θέμε σε λογική σειρά θα ήταν καλύτερη η ετέρα των σειρών.

Ενδέχεται η ετέρα να ήτο καλύτερη. Το πράγμα θέλει προσοχή όμως (έτσι δεν την έπαθε και ο Hugh Grant;).

Αθήναιος:
Στη Σχολή μαγειρικής αφού μας έμαθαν τη μαγιονέζα μας έβαλαν να διαβάσουμε αυτό: The Hellenistic Origins of the Byzantine Art. Πιο κλασικό κ από τον Ρωμαίο κ την Ιουλιέττα.

Ειλικρινά πάντως, νόμιζα ότι αυτά τα θέματα τα είχαμε ήδη λύσει.


Λάθος νομίζατε. Θα έπρεπε να βγαίνετε από την κουζίνα πιο συχνά ;-)

Βιβλιογραφία υπάρχει μεγάλη, μακάρι να ήταν εκεί το πρόβλημα!


Σωστό αν κ ισχύει κ το αντίθετο. Μια βόλτα στην κουζίνα είναι πάντοτε ένα καλό reality check.Νομίζω ότι η συζήτηση είναι τόσο φλέγουσα όσο κ το πολυτονικό αλλά αυτό που κάνει τη συγκεκριμένη ενδιαφέρουσα είναι ο τρόπος που το αναπτύσσετε το θέμα.

Βιβλιογραφία υπάρχει μεν μεγάλη αλλά από τον Ainalov κ μετά δεν έχει γραφεί κάτι καινούργιο.Ή έχει; Englighten me,πληζ! :-)


Βιβλιογραφία υπάρχει μεν μεγάλη αλλά από τον Ainalov κ μετά δεν έχει γραφεί κάτι καινούργιο.Ή έχει; Englighten me,πληζ! :-)

Περί ποιού θέματος; Αυτού που απασχολεί μέχρι τώρα τα εδώ σημειώματα (χριστιανισμός και έλληνες, μετάβαση στο βυζάντιο) ή πιο γενικά περί του Βυζαντινού ή του Ελληνιστικού πολιτισμού; Δεδομένου ότι το βιβλίο του Ainalov είναι του 1961, αρκετό πράγμα έχει γραφτεί έκτοτε και στη πρώτη και στη δεύτερη περίπτωση.


bfo:
α. ζητώ συγγνώμη για την καθυστέρηση της εμφανίσεως, αλλά είχα ...τραχανά απλωμένο (στα "μτΚ"). Ευχαριστώ και για την ιδιαίτερη ...περιποίηση!
β. προ ολίγου σε σύστησα ως ...πηγή (μεταξύ άλλων), σ' έναν καθυστερημένο επισκέπτη του κομματιού για Καβάφη -Ιουλιανό
γ. Το κακό με εσάς τους χριστιανούς είναι οτι παίζετε ουσιαστικά χωρίς αντίπαλο. Κάποιον δηλαδή που θα είναι ταυτόχρονα αγνωστικιστής, ελληνολάτρης και καθόλου αρχαιόπληκτος! Που να τον βρεις αυτόν τον τύπο; (Ευχαριστώ, καθίστε...)
δ. Αν είμαστε καλά ...ες αύριον.


Θα μπορούσε απλώς να συνιστά μια ψυχαναγκαστική αντίδραση: ένα κόμπλεξ προοδευτικότητας.

Σας ευχαριστώ πολύ!!!


Πρός Αθήναιον...Ευελιστούμε να βγεί σύντομα απο τις εκδόσεις του ΜΙΕΤ το βιβλίο της Ιουδήθ Χέρριν. The Formation of Christendom.H μεταφράστρια αγωνίζεται ακόμη να βρεί τον σωστό τίτλο.


bfo,
είχα ήδη ξεκινήσει να γράφω (ποστ θα είναι τελικά, λόγω μεγέθους, στα "μτΚ") όταν διαπίστωσα πως ...απειλείς και με τρίτη συνέχεια! (Ο Φώσκολος είσαι;)

Αντε λοιπόν, κι όλα μαζί, μετά.

(μη μου πεις πως θα έχει και τέταρτο μέρος;)


Ἐμένα ἔτσι μοῦ ἔρχεται νὰ στείλω τὴν διεύθυνση σὲ κανέναν ἀπὸ ΥΣΕΕ καὶ σία, νὰ γελάσουμε (ψυχραιμία, ἀστειεύομαι!)

Ἔχω ἕνα ἁπλὸ ἐρώτημα, ὅμως, τὸ ὁποῖο σὲ κάθε λογικὸ ἄνθρωπο φαίνεται γελοῖο, ἀλλὰ εἶναι ὑπαρκτὸ.
Συζητοῦμε ἐὰν ἡ ἀρχαῖα παράδοσις καὶ ὁ χριστιανισμὸς εἶναι συμβατὰ ἤ ἀσύμβατα.
Οἱ χριστιανοὶ καὶ οἱ ἀρχαιολάτρες εἶναι συμβατοὶ ἤ ἀσύμβατοι;
Μὴν μοῦ πεῖ κανεὶς γιὰ «συνύπαρξη σὲ πολυεθνικὲς κοινωνίες»· τὸ ἐρώτημα εἶναι ἀκριβῶς αὐτό: Οἱ ἀρχαιολάτρες Ἕλληνες καὶ οἱ χριστιανοὶ Ἕλληνες εἶναι Ἕλληνες, ὁμοεθνεῖς, ἤ ὄχι; (Ἄν μποροῦν νὰ συνυπάρχουν ὡς... ἀλλοεθνεῖς, ἄς τὸ ἀφήσουμε γιὰ ἄλλοτε.)
Θὰ μοῦ πεῖτε, γιατὶ ὄχι; Ὅλοι Ἕλληνες εἴμαστε, μὲ τὶς διαφορές μας. (Καὶ θὰ προσθέσει κάποιος πιθανὸν ὅτι αὐτὴ ἡ πολυμορφία εἶναι δύναμη τοῦ Ἑλληνισμοῦ.)
Συμφωνῶ, ἀλλὰ δὲν ἔχει σημασία ἐὰν ἐγὼ συμφωνῶ, σημασία ἔχει ὅτι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν δηλώνουν ξεκάθαρα, ὄχι.
Ὁπότε τὸ πρόβλημα εἶναι τὸ ἴδιο μὲ τὸ σκοπιανὸ· ἤ οἱ μὲν εἶναι Ἕλληνες ἤ οἱ δέ· καὶ οἱ δύο μαζί, ἀδύνατον (ἐφ᾿ ὅσον οἱ ἴδιοι δηλώνουν καὶ νιώθουν μεταξύ τους ἀλλοεθνεῖς).
Καὶ τὸ ἐρώτημα ποὺ προκύπτει: Μπορεῖ κάποιος νὰ ὁρίζει τὴν Ἑλληνικότητα ἐρήμην τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους; Τὸ Ἑλληνικόν, δηλαδή, εἶναι αὐτὸ ποὺ θεωρεῖ κάποιος ὅτι θεωρητικῶς εἶναι, ἤ εἶναι ὅ,τι ἐπὶ δεκάδες γενεῶν τὸ ζωντανό Ἔθνος εἶναι; (Καὶ τὶ ἐπιπτώσεις θὰ ἔχει ἐὰν διαγράψουμε ἀπὸ Ἕλληνες τοὺς μόνους ζωντανοὺς Ἕλληνες; (Ἀλλά, γράφει ὁ «Δαυλός», ἡ Ἑλληνικότητα θριαμβεύει παγκοσμίως: ἐπιστήμη, λογική, τεχνολογία, ὁ... Χάνσον σύμβουλος τοῦ Μπούς· δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ (μὴ Ἑλληνικὸ) «ῥωμαίικο κρατίδιο» καὶ τοὺς (μὴ Ἕλληνες) ῥωμιούς. Τελικῶς, ὅλοι (ἀμερικάνοι, τοῦρκοι, πολυνήσιοι) εἶναι Ἕλληνες, ἐκτὸς ἀπὸ τοὺς Ὀρθοδόξους τῆς Ἑλλάδος. (Καὶ ἄν ἀνέσκαπταν τὴν Ἑλλάδα ὁλόκληρη οἱ ὀρδὲς τῶν οὔννων, καλὸ θὰ ἦταν, τελικῶς, γιὰ τὴν «παγκοσμίως θριαμβεύουσα Ἑλληνικότητα».)))
Αὐτὸ εἶναι μὲ δύο λόγια τὸ ζήτημα. Ὄχι, δὲν ὑπερβάλλω. Καὶ ναί, πολλοὶ «σοβαροὶ» δὲν θέλουν πολὺ γιὰ νὰ φτάσουν ἐκεῖ (καὶ μερικοὶ φθάνουν).


Οἱ χριστιανοὶ καὶ οἱ ἀρχαιολάτρες εἶναι συμβατοὶ ἤ ἀσύμβατοι;

Οἱ σημερινοί, ἐννοῶ. Θὰ μοῦ πεῖτε, οὕτε τότε ἦταν, ἀλλὰ ἡ ζύμωση τῶν αἰώνων τῆς Ἱστορίας ἔδωσε τὴν λύση, ὅπως πάντοτε· ὁ Ἑλληνισμὸς συνέχισε νὰ ὑπάρχει καὶ διεμόρφωσε τὸ πρόσωπο ποὺ ἡ Ἱστορία καὶ ὁ Χρόνος ἀπεφάσισαν· δὲν χρειάζεται ἐπομένως νὰ κάνουμε τίποτε, οὕτε νὰ ἀνησυχοῦμε.

Ἀλλὰ τὸ ἐπιχείρημα «ἡ Ἑλλάδα ποτὲ δὲν πεθαίνει» δὲν τὸ θεωρῶ ἐπαρκές.


Τὸ Ἑλληνικόν, δηλαδή, εἶναι αὐτὸ ποὺ θεωρεῖ κάποιος ὅτι θεωρητικῶς εἶναι, ἤ εἶναι ὅ,τι ἐπὶ δεκάδες γενεῶν τὸ ζωντανό Ἔθνος εἶναι;

Ὑπ᾿ αὐτὴν τὴν ἔννοια, ἡ Ὀρθοδοξία εἶναι ἡ μακροβιότερη πίστη, θρησκευτικό βίωμα καὶ παράδοση τοῦ Ἔθνους, συνεπῶς, ἐξ ὁρισμοῦ ὅ,τι Ἑλληνικότερον.


Καλλίμαχε, μια σκέψη, αν επιτρέπετε: η μακροβιώτερη πίστη των Ελλήνων, μου φαίνεται πως είναι η θρησκευτική - όπως το λέει υπέροχα ο Ζί Λορεντζάτος στο Παλίμψηστον, Θεός σχωρέστον.

Κι όπως συμπλήρωσε ο Καραμπελιάς (κάποτε από τηλοψίας), ο Έλληνας άθεος είναι άθεος ορθόδοξος (υπέροχη κουβέντα).

Αν οι αρχαιολάτρες, είναι αρχαιολάτρες ορθόδοξοι, δε βλέπω το πρόβλημα, δηλαδή.


Ὡραῖο!
Συμφωνῶ.
(Ἐλπίζω νὰ συμφωνοῦν καὶ αὐτοὶ (καὶ οἱ ἄλλοι). (Ἤ, τουλάχιστον, νὰ συμφωνοῦν χωρὶς νὰ τὸ ξέρουν (;)!)