Διαφωνώ ριζικά με τη θέση σου ότι δεν υπήρχε όντως υποδομή για μια άλλη εκδοχή των πραγμάτων – αυτό που λες ταυτίζεται με τη λογική ότι υπάρχει κάποιο «θείο σχέδιο» που καθοδηγεί τις ιστορικές εξελίξεις και είναι αδύνατο να συμβεί ό,τιδήποτε έξω απ΄αυτό.

Είναι λάθος, αξιολογώντας το χριστιανισμό όπως διαμορφώθηκε εκ των υστέρων, να μεταφέρεις αυτήν την «πληρότητα» στην εποχή της συνάντησης (1ος-3ος αιώνας) ή της σύγκρουσης (4ος- 6ος αιώνας). Ειδικά τους τρεις πρώτους αιώνες ο χριστιανισμός ήταν τόσο σοφός ή τόσο ανόητος όσο και οι υπόλοιπες ομολογίες ή σέχτες που κυκλοφορούσαν στην πιάτσα.

ΕΑΝ ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον. καὶ ἐὰν ἔχω προφητείαν καὶ εἰδῶ τὰ μυστήρια πάντα καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν, καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν πίστιν, ὥστε ὄρη μεθιστάνειν, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδέν εἰμι. καὶ ἐὰν ψωμίσω πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου, καὶ ἐὰν παραδῶ τὸ σῶμά μου ἵνα καυθήσωμαι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠφελοῦμαι. ῾Η ἀγάπη μακροθυμεῖ, χρηστεύεται, ἡ ἀγάπη οὐ ζηλοῖ, ἡ ἀγάπη οὐ περπερεύεται, οὐ φυσιοῦται, οὐκ ἀσχημονεῖ, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, οὐ παροξύνεται, οὐ λογίζεται τὸ κακόν, οὐ χαίρει ἐπὶ τῇ ἀδικίᾳ, συγχαίρει δὲ τῇ ἀληθείᾳ· πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει. ἡ ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει. εἴτε δὲ προφητεῖαι, καταργηθήσονται· εἴτε γλῶσσαι, παύσονται· εἴτε γνῶσις, καταργηθήσεται. ἐκ μέρους δὲ γινώσκομεν καὶ ἐκ μέρους προφητεύομεν· ὅταν δὲ ἔλθῃ τὸ τέλειον, τότε τὸ ἐκ μέρους καταργηθήσεται. ὅτε ἤμην νήπιος, ὡς νήπιος ἐλάλουν, ὡς νήπιος ἐφρόνουν, ὡς νήπιος ἐλογιζόμην· ὅτε δὲ γέγονα ἀνήρ, κατήργηκα τὰ τοῦ νηπίου. βλέπομεν γὰρ ἄρτι δι᾿ ἐσόπτρου ἐν αἰνίγματι, τότε δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον· ἄρτι γινώσκω ἐκ μέρους, τότε δὲ ἐπιγνώσομαι καθὼς καὶ ἐπεγνώσθην. νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα· μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη.

Επειδή επαναλαμβάνεις συνεχώς (και σε άλλα ποστ) την παντελώς εξωφρενική άποψη για τη δήθεν ανωτερότητα των χριστιανικών αντιλήψεων, σου υπόσχομαι μια μικρή σειρά ποστ στα «μτΚ» όπου θα παρουσιάζονται ελάχιστες μόνο από τις πολλές χοντράδες που περιέχονται στην Καινή Διαθήκη. Για να δούμε χειροπιαστά το «θαυμαστό» επίπεδο του χριστιανισμού, όπως εκφράστηκε εκείνον τον καιρό και συγκρούστηκε με τις άλλες ομολογίες (και ισχύει ακόμα - για την καινή Διαθήκη μιλάμε)

Ήταν, λες, μια κρίση του ελληνισμού ηλικίας 500 χρόνων, από τον καιρό του Αλέξανδρου. Προς στιγμήν ας δεχτούμε πως ήταν. Τι έγινε, λύθηκε ξαφνικά αυτή η κρίση; Ξεπεράστηκε η κρίση του ελληνισμού κατά τη διάρκεια των βυζαντινών 11 αιώνων; Πως εκφράστηκε αυτό; Είχε κάποια επίπτωση στην ειρήνη, βελτίωσε τον καθημερινό βίο, εξομάλυνε εσωτερικές αντιθέσεις, ενίσχυσε τον ελληνισμό, απαλλάχτηκαν οι άνθρωποι από το φόβο των δαιμόνων, τη θρησκοληψία, τη μαγεία, τους εξορκισμούς, την εκμετάλλευση; Παγιώθηκε, έστω ένα και μοναδικό, θρησκευτικό σώμα με στοιχειώδη ευπρέπεια; Βελτιώθηκε η εκπαίδευση, η υγιεινή, ο καθημερινός τρόπος ζωής; Έβαλε κανείς χέρι στους κάθε λογής ισχυρούς; Αποκαταστάθηκαν στο ύψος της κλασσικής Ελλάδας η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η λόγια ποίηση; Ανυψώθηκε η πολιτική ζωή και οι θεσμοί; Έγινε καμιά εφεύρεση σε ολόκληρους 11 αιώνες, εκτός από το υγρόν πυρ; Καλλιεργήθηκε η ιστορική μνήμη, που να αναδεικνύει τους Έλληνες προγόνους ως μεγάλους νικητές κατά των Περσών; Έγιναν πιο ευτυχισμένοι οι Έλληνες, ο βίος τους πιο εορταστικός, πιο πολύχρωμος και ανάλαφρος;

Σε ό,τι άφορα την εκπαίδευση μπορούμε να διακρίνουμε τρεις τύπους σχολείων στο «Βυζάντιο»: τα δημόσια, τα ιδιωτικά και τα μοναστηριακά. Στα τελευταία επιτρεπόταν να φοιτούν μόνον παιδιά που είχαν αφιερωθεί στο μοναχισμό. Μάλιστα, η Οικουμενική Σύνοδος της Χαλκηδόνας (το 451) απαγόρευσε ρητά τη φοίτηση λαϊκών σ' αυτά τα σχολεία, και, απ' ό,τι φαίνεται, αυτός ο κανόνας εφαρμοζόταν χωρίς εξαίρεση. Η πλειοψηφία λοιπόν των προγόνων μας της Ρωμανίας μορφωνόταν σε κοσμικά σχολεία σε αντίθεση με το τι συνέβαινε στη Δύση την ίδια εποχή. Όπως είναι γνωστό, στη Δύση, για πολλούς αιώνες, η πλήρης κατάρρευση του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού είχε ως συνέπεια την ανάδειξη της Εκκλησίας σε αποκλειστικό φορέα της Εκπαίδευσης. Η μόνη μόρφωση που μπορούσε να πάρει κανείς ήταν αυτή την οποία παρείχαν τα μοναστήρια.

Αντίθετα, στο «Βυζάντιο» η εκπαίδευση ήταν κυρίως προσκολλημένη στην κλασική παράδοση. Υποχρεωτικό ανάγνωσμα, μαζί με την Αγία Γραφή, ήταν ο Όμηρος, τον όποιον όλοι οι μαθητές μάθαιναν απέξω και τον εξηγούσαν λέξη προς λέξη. Ο Ψελλός καυχιέται ότι από πολύ μικρός ήξερε ολόκληρη την Ιλιάδα απέξω. Η 'Άννα Κομνηνή αναφέρει εξηνταέξι φορές στίχους του Ομήρου στην «Αλεξιάδα» της, συχνά μάλιστα χωρίς να αισθάνεται την ανάγκη να προσθέσει τη διευκρίνηση «το όμηρικόν εκείνο...».

Για να αντιληφθούμε το πολιτιστικό χάσμα που χώριζε Ρωμαίους και Δυτικούς, αρκεί να θυμίσουμε ότι η Δύση πρωτογνώρισε τον Όμηρο μόλις τον 14ο αιώνα, όταν ύστερα από παραγγελία του Πετράρχη και του Βοκκάκιου, ένας Ρωμηός της Ν. Ιταλίας, ο Πιλάτος, μετέφρασε την Ιλιάδα και την Οδύσσεια στα λατινικά.

Ο κοσμικός χαρακτήρας της εκπαίδευσης καθ' όλη τη χιλιόχρονη ιστορία της αυτοκρατορίας τονίζεται και από το γεγονός ότι το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινούπολης ήταν ένα κρατικό ίδρυμα που δε βρισκόταν ποτέ υπό τον έλεγχο της Εκκλησίας. Σύμφωνα με την ιδρυτική πράξη του (επί Θεοδοσίου Β', το 425), οι καθηγητές πληρώνονταν από το κράτος και μάλιστα απαλλάσσονταν από τους φόρους. Είναι χαρακτηριστικό ότι στο πρόγραμμα του Πανεπιστημίου δεν υπήρχε καν το μάθημα της Θεολογίας (!), αφού σκοπός της κρατικής εκπαίδευσης ήταν η μόρφωση κρατικών στελεχών και αξιωματούχων.

Γνωρίζουμε πως άλλα έγιναν – τα έχω ήδη αναφέρει και δεν επανέρχομαι. Με κρίση ή χωρίς, ο αρχαίος ελληνισμός που άκμαζε επί αιώνες σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο, αυτός που είχε δημιουργήσει πόλεις σαν την Αλεξάνδρεια και την Αντιόχεια, οδηγήθηκε στην οριστική του εξαφάνιση, περί τον έκτο αιώνα – οπότε έπαψε αυτομάτως να τον ταλαιπωρεί οποιαδήποτε κρίση.

Πάντοτε και παντού οι πολιτισμοί, οι κοινωνίες, οι λαοί, βρίσκονται σε «κρίση», για αυτό και η ιστορία βρίσκεται σε κίνηση. Είναι εξαιρετικά αφελής όποιος ισχυρίζεται πως ξαφνικά παρουσιάζεται «κάτι» (από τον ουρανό) και η κρίση αίρεται, ως δια μαγείας. Αυτή είναι καλή άποψη, ίσως, για μέτριους θεολόγους που απευθύνονται σε ειδικό κοινό, αλλά δε μπορεί να σταθεί σε άλλα ακροατήρια.

«Η κρίση, πάνω απ’ όλα, ήταν μια κρίση κοσμοθεωρίας και πολιτισμού» λες, συμφωνώντας με τον Ζιάκα. Η φράση υπονοεί ότι επιλέγοντας τη σωστή κοσμοθεωρία και οικοδομώντας έναν αντίστοιχο πολιτισμό (δεχόμενοι δηλαδή το χριστιανισμό, για τον οποίο, ως γνωστόν, προνόησε …ο Θεός!), η κρίση θα ξεπεραστεί. Αμ δε! Μακάρι να ήταν τόσο απλά τα πράγματα, όσο υπονοεί αυτή η απλοϊκή προσέγγιση.

Η οποία έχει και δυο αναπόφευκτα παρεπόμενα, ας τα ξαναδούμε: α. ο χριστιανισμός υπήρξε η απάντηση στην κρίση του ελληνισμού, και β. η κρίση ξεπεράστηκε μετά την επικράτηση του χριστιανισμού. Ο Θεός, με άλλα λόγια, το έβαλε αμέτι μουχαμέτι και έβγαλε τους Έλληνες από την κρίση!

(Ο Ζιάκας ισχυρίζεται ότι έτσι ο ελληνισμός κρατήθηκε στην πρωτοπορία του πολιτισμού «για άλλα χίλια χρόνια»! Εδώ είναι η κατάλληλη στιγμή για ν’ αρχίσουν τα ανέκδοτα με τον Τοτό…)

Τα λάθη είναι αναμενόμενα, όταν προσπαθεί κανείς να κατανοήσει μια ιστορική αλλαγή, χωρίς να έχει ήδη ακλόνητες βεβαιότητες –δεδομένα στο κεφάλι του. Στη δεύτερη περίπτωση η προσπάθεια προσαρμόζεται στις προτηγανισμένες πατάτες: ο χριστιανισμός βοήθησε τον ελληνισμό να ξεπεράσει την κρίση κλπ κλπ, (όπως μας τα είπε ο Ζιάκας και μας τα επανέλαβες εσύ). Και γιατί να γίνει έτσι; Μα, εξαιτίας της ανωτερότητας του χριστιανισμού (είπαμε, τον σχεδίασε ο ίδιος ο Θεός!) έναντι όλων των κοσμοθεωριών, ομολογιών, φιλοσοφικών ρευμάτων κλπ που διέτρεχαν τον ελληνιστικό κόσμο. Αν ξεκινάς με αυτό το δεδομένο, ωραία έρευνα και ανάλυση θα κάνεις, φίλε bfo! Εξαιρετική!

Ένας αυτοκράτορας φυσικά και κάνει τη διαφορά – δε χρειάζεται να σκέφτεσαι με όρους «συνομωσιολογικής λογικής» για να το καταλάβεις αυτό. Αρκεί να είσαι σε θέση να σκέφτεσαι χωρίς προαποφασισμένα συμπεράσματα, και να αξιολογήσεις τι ακριβώς ήταν ο αυτοκράτορας εκείνα τα χρόνια και ποιες δυνάμεις (πάσης φύσεως) συγκέντρωνε στο πρόσωπό του. Υπήρχε, ισχυρίζεσαι, περίπτωση χριστιανικής μονοκαλλιέργειας, χωρίς το προαπαιτούμενο η απαίτηση αυτή να υποστηρίζεται από την αυτοκρατορική ισχύ;

Ο χριστιανισμός είναι δυϊστικός (Κόσμος / Θεός έξω από τον Κόσμο, εντελώς ανεξάρτητος από αυτόν, δημιουργός του Κόσμου, αθάνατος – αντίθετα με τον Κόσμο) για κάθε λογικό άνθρωπο. Για τους χριστιανούς δεν είμαι σίγουρος, καμιά φορά ορισμένοι είναι πραγματικά πολύ κουφά άτομα…

καὶ κάθε μέλος θὰ εἶναι ὁ Χριστὸς ὁλόκληρος.
Γιατὶ ἂν καὶ γίνεται σὲ πολλά, παραμένει Ἕνας, ἀδιαίρετος,
κάθε μερίδιο εἶναι ὁ Ἴδιος ὁλόκληρος.
Κι ἔτσι πάντως θὰ κατάλαβες, καὶ τὸ δάχτυλό μου ὁ Χριστός, καὶ τὸ πέος μου. …

Σωστὰ δὲν τὄχες πάρει, δὲν εἶναι ἄσχημα αὐτά!
Μέλη τοῦ Χριστοῦ εἶναι, κρυφά, γιατὶ σκεπάζονται,
γι’ αὐτὸ εἶναι καὶ σεμνότερα ἀπὸ τ’ ἄλλα,
γιατὶ κανείς δὲν τὰ βλέπει, τοῦ κρυφοῦ κρυφὰ μέλη,
ἀπ’ τὸν ὁποῖο δίνεται, σὲ θεία συνουσία, τὸ Σπέρμα θεϊκό,
στὴ θεϊκὴ Μορφή Του μορφωμένο μὲ φοβερὸ τρόπο
ἀπ’ τὴν ἴδια τὴ Θεότητα ὁλόκληρη, γιατὶ εἶναι ὁ Θεὸς Ὁλόκληρος,
ποὺ ἑνώνεται μαζί μας – Μυστήριο φρικτό!

Συμεών ο Νέος Θεολόγος, Ὕμνοι Θείων Ἐρώτων

Ο «οικουμενισμός» του χριστιανισμού δεν είναι παρά η μετάλλαξη /προσαρμογή της θεωρίας του «περιούσιου λαού» των Εβραίων. Όταν ξεκουφαθείς, bfo, μπορείς να προτείνεις κάποιον καλύτερο όρο – ή έστω μπορείς να προσπαθείς να ερμηνεύσεις μια φράση, σύμφωνα με το πνεύμα αυτού που έγραψε ολόκληρο το κείμενο που σχολιάζεις και όχι όπως σε βολεύει.

Ουδέποτε αντιμετώπισα τον ελληνισμό ως θεωρία. Η παρερμηνεία τόσο του Ηλία όσο και του κατόχου του παρόντος ιστολογίου είναι προφανής και ανάξια για οποιονδήποτε σχολιασμό. Παρακαλώ, σοβαρευτείτε, αμφότεροι!

Με κρίση ή χωρίς, ο αρχαίος ελληνισμός που άκμαζε επί αιώνες σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο [...] οδηγήθηκε στην οριστική του εξαφάνιση, περί τον έκτο αιώνα

Για ένα χριστιανό όπως εσύ (όχι με θεολογικό κύρος, όπως ο Ιωάννης Ρωμανίδης – ας πούμε - που ισχυρίζεται ακριβώς το αντίθετο) ο χριστιανισμός και ο Γιαχβισμός δεν έχουν καμιά ιδιαίτερη συνάφεια. Επειδή ούτε τους σοβαρούς θεολόγους μπορεί να εμπιστεύεται ο λογικός άνθρωπος, μπορεί από μόνος του να το διαπιστώσει, αρκεί να σκέφτεται χωρίς προ-καθορισμένα συμπεράσματα: έχουν και παραέχουν σχέση! Αλλά δε θα φάμε τη μέρα ασχολούμενοι με το τι κάνει νιάου νιάου στα κεραμίδια.

Δεν είναι καθόλου δύσκολο, bfo, να αντικρούσω τον ενθουσιασμό σου για τις πτυχές του υψηλού βίου των βυζαντινών, χρειάζομαι όμως χρόνο που δεν διαθέτω εδώ και τώρα (όλα είναι γραμμένα, άλλωστε – όποιος θέλει και μπορεί να σκέφτεται έξω από δόγματα, τα βρίσκει εύκολα). Επισημαίνω απλώς ότι: α. Βυζάντιο δεν ήταν μονάχα η Κωνσταντινούπολη. β. Η σωστή έκφραση είναι «οι δυτικοί διδάχτηκαν το πόλο από τους Πέρσες, μέσω των βυζαντινών» και γ. Αγνοώ ποιος εφηύρε το πιρούνι, η χρήση του οποίου θεωρείται από σένα ως κορυφαίο πολιτισμικό επίτευγμα. Αλήθεια, ο Περικλής και η Ασπασία είχαν πιρούνια ή ήταν εντελώς βλάχοι συγκρινόμενοι με τη Θεοφανώ και (τα ρεμάλια) τους άντρες της αυτοκράτορες του πολιτισμένου Ορθόδοξου βυζαντίου;

Είναι ατυχέστατη η προσπάθειά σου να υποδείξεις ότι ασχολούμαι με το έλασσον (= υπερεξουσίες της Εκκλησίας) ενώ θα έπρεπε να ασχολούμαι με τα μείζονα θέματα: λυσσαλέος καπιταλισμός, οικονομική ύφεση, φασιστοποίηση της εξουσίας, Αμερικάνοι κλπ. Υπενθυμίζω ότι ΕΔΩ, ΑΥΤΗ τη συζήτηση είχαμε, αρχής γενομένης από τις τρεις συνεχόμενες «κοινοτοπίες» σου. Για να μην ανησυχείς όμως, με απασχολούν όσα ανέφερες και επιπλέον η γρίπη των πουλερικών, του όζοντος η τρύπα, ο χιονιάς που ενέσκυψε (και τ' αρνάκια παγώνει) και το αγωνιστικό χάλι του Παναθηναϊκού. Όταν με το καλό σε δω να ασχολείσαι στο ιστολόγιό σου με αυτά τα σοβαρά θέματα, ευχαρίστως να ασχοληθώ κι εγώ, έχοντας την ευγενή παρακίνηση από σένα. Μέχρι τότε όμως, προς τι οι φτωχές εξυπνάδες συνδικαλιστικού τύπου;

Ωστόσο, το θέμα των θεσμικά κατοχυρωμένων εξουσιών της Εκκλησίας είναι πραγματικά σοβαρό. Είναι αδιανόητο να ρωτάμε την Ιερά Σύνοδο αν θα δεήσει να επιτρέψει την καύση των νεκρών. Είναι αδιανόητο να ορκίζεται ο Πρόεδρος της Ελλήνων/ ο δημόσιος υπάλληλος / ο φαντάρος πάνω στο Ευαγγέλιο και «εις το όνομα της Αγίας και Αδιαιρέτου και Ομοουσίου Τριάδος» (sic!). Είναι αδιανόητο να ταξιδεύει ο (νεκρός) μουσουλμάνος Έλληνας πολίτης από την Αθήνα στη Θράκη για να έχει μια αξιοπρεπή κηδεία – επειδή η ΙΕ δεν συναινεί να υπάρχει τζαμί στην Αθήνα. Είναι θλιβερός, τέλος, ο εν ψυχρώ προσηλυτισμός που γίνεται στα παιδιά μας (και στα δικά μου, παρά τη θέλησή μου) στο σχολειό τους - και με δικά μου έξοδα!(σχετικό ποστ, προσεχώς στα «μτΚ»)

Αν όλα αυτά (και κάμποσα ακόμα) δεν είναι σοβαρά για σένα, καλώς, μην ασχολείσαι. Αν όμως θέλεις ανθρώπους γύρω σου για αυτά που εσύ αξιολογείς ως σοβαρά – μην τους βάλεις να σταυροκοπιούνται πριν ασχοληθούν με τη φασιστοποίηση της κοινωνίας, για παράδειγμα, γιατί οι πολλοί θα λακίσουν γρήγορα και θ’ απομείνεις με ελάχιστες αριστερές θεούσες και (όσο δεν υπάρχει ζόρι - όλοι αυτοί στο ζόρι θα λακίσουν, αναζητώντας τους φυσικούς τους εκφραστές) με κάμποσους ακροδεξιούς θρησκευόμενους ή άσχετους που χαζεύουν τον «εθνικό και πατριωτικό» σου λόγο. Κάπως σαν τον φίλο μου τον Καραμπελιά, δηλαδή.

Τέλος, τον Απόστολο Παύλο γιατί τον δουλεύεις τόσο άσχημα; Κοτσάρεις το τσιτάτο του στο παρόν κείμενο και πριν αλέκτωρ λαλήσει τρις, τον απαρνιέσαι στης Μιραντολίνας για λίγο μαλλί της γριάς: το άκρον άωτον του οππορτουνισμού!

Ενώ οι συνομήλικοι μου είχαν πάψει από καιρού να τρώνε μαλλί της γριάς (νομίζοντας ίσως ότι ακολουθούν τον Παύλο τους: "ὅτε ἤμην νήπιος, ὡς νήπιος ἐλάλουν, ὡς νήπιος ἐφρόνουν, ὡς νήπιος ἐλογιζόμην· ὅτε δὲ γέγονα ἀνήρ, κατήργηκα τὰ τοῦ νηπίου."), εγώ επέμενα να το προτιμάω σε κάθε πανηγύρι κλπ, προς γενική ντροπή των κολλητών μου για τον παλιμπαιδίζοντα φίλο τους.