Η παπάρα του καλοκαιριού

Ό,τι και να προσθέσουμε είναι λίγο. Απολαύστε:

Οι απάτριδες της τέχνης

Tης Ξενιας Κουναλακη / xkounalaki@kathimerini.gr

«Είμαι σίγουρα ανθέλληνας και είναι και καμάρι μου», διακήρυξε σε πρόσφατη συνέντευξή του στην εφημερίδα Lifo ο σκηνοθέτης Μιχαήλ Μαρμαρινός, δημιουργός της παράστασης «Πεθαίνω σα χώρα», που ανέβηκε στην αρχή του φετινού Φεστιβάλ Αθηνών. Ηταν φυσικό να προκαλέσει θύελλα αντιδράσεων από μερίδα πολιτών, που γαλουχήθηκαν με την ψευδαίσθηση ότι η πατρίδα είναι οι κάμποι.

Οπως μας θυμίζει όμως ο αριστερός Αμερικανός συγγραφέας Ουίλιαμ Μπλουμ, στο δίκτυο Z-net, στο όνομα της πατρίδας έχουν διαπραχθεί τα πλέον αποτρόπαια εγκλήματα. Οι Ιάπωνες πιλότοι που βομβάρδισαν το Περλ Χάρμπορ δήλωναν πατριώτες. Οι Γερμανοί υποστηρικτές του Χίτλερ πολεμούσαν για την πατρίδα και οι Λατινοαμερικανοί δικτάτορες
ανέτρεψαν δημοκρατικά εκλεγμένες κυβερνήσεις από... αγάπη για την πατρίδα, την οποία θέλησαν να σώσουν από τον κομμουνισμό. Πιο πρόσφατα Μπους και Μπλερ επικαλούνταν τον πατριωτισμό των συμπατριωτών τους για να νομιμοποιήσουν την εισβολή στο Ιράκ. Τον νόμο και την τάξη στην Ιταλία επικαλείται ο Μπερλουσκόνι για να δικαιολογήσει τους διωγμούς κατά των Ρομά. Στην Τουρκία η ακροδεξιά οργάνωση Εργκένεκον σχεδίαζε να ανατρέψει την κυβέρνηση του Ταγίπ Ερντογάν στο όνομα της προστασίας της πατρίδας από τον ισλαμικό κίνδυνο. Aπό ανησυχία για την καθαρότητα του έθνους έδρασαν και οι δράστες ξενοφοβικών επιθέσεων στη Νότια Αφρική.

«Ο πατριωτισμός χρησιμοποιείται για να δημιουργήσει μία ψευδαίσθηση κοινού συμφέροντος, που υποτίθεται ότι έχουν όλοι οι κάτοικοι μιας χώρας», είχε πει πρόσφατα ο Αμερικανός ιστορικός, Χάουαρντ Ζιν. Μοιάζει σήμερα σχεδόν αφύσικο για ένα νέο άνθρωπο να είναι πατριώτης με την κυριολεκτική έννοια της λέξης, να συγκινείται με εθνικά σύμβολα, ύμνους και παρελάσεις. Ακόμη και στο φετινό Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα ήταν τόση η ανησυχία των διοργανωτών ότι η πατριωτική έξαρση οδηγεί σε φαινόμενα μισαλλοδοξίας και ξενοφοβίας που η αθλητική συνάντηση ήταν αφιερωμένη στη μάχη κατά του ρατσισμού.

Στο πρόσφατο αντιρατσιστικό φεστιβάλ που πραγματοποιήθηκε στο Γουδή, παιδιά μεταναστών και Ελλήνων φιλοτεχνούσαν την εικόνα της πατρίδας με γκράφιτι. Ζευγάρια ομοφυλοφίλων που διεκδικούν το δικαίωμα να βυθιστούν στον μικροαστικό θεσμό του γάμου, αιτούντες πολιτικό άσυλο και γιοι Φιλιππινέζων οικιακών βοηθών στο ίδιο πάρκο. Μία μικρή νησίδα πατρίδας μέσα στην Αθήνα. Ο ελάχιστος κοινός παρονομαστής σε μία τόσο ετερόκλητη πόλη. Η συνειδητοποίηση ότι τυχαία βρεθήκαμε όλοι εδώ, σε αυτό το γεωγραφικό πλάτος και μήκος.

Πατρίδα των σύγχρονων ανθρώπων στις δυτικές κοινωνίες δεν μπορεί τελικά παρά να είναι οι κοινές αξίες και ευαισθησίες, τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι ατομικές ελευθερίες και το αίτημα της ισότητας. Πατρίδα των σημερινών «ανθελλήνων», που συνήθως είναι περισσότερο πατριώτες από τους πατριδοκάπηλους, είναι τα σώματα του Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ και της Αννα Λαγκούνα, η συγκινητική διαπίστωση ότι οι ηλικιωμένοι
χορεύουν και ερωτεύονται. Kαι πως χωρίς ταίρι, όλοι οι άνθρωποι είναι απάτριδες. Ερημες χώρες.

Από την Καθημερινή

Αιδώς, Αχρείοι (02)

Η εκπομπή πολιτικού διαλόγου με τον Σκατζόχοιρο και τον Γνωμοδότη που έσπασε τα μηχανάκια της AGB, επανέρχεται:

Ρε, βάλε flash ρε συ να ακούσεις την εκπομπή!

Ούπς! Διορθώσαμε το αρχείο ήχου!

Ένα αρθράκι εδώ, ένα εκεί...

Ακόμη μεγαλύτερη πρόσβαση στα προσωπικά δεδομένα των Ευρωπαίων που επιθυμούν να επισκεφθούν τις ΗΠΑ πρόκειται να αποκτήσουν οι αμερικανικές αρχές, σύμφωνα με διμερή συμφωνία Ουάσιγκτον - Βρυξελλών, που βρίσκεται πολύ κοντά στην ολοκλήρωσή της.

«Κινήσεις πιστωτικών καρτών, πληροφορίες για προηγούμενα ταξίδια, ηλεκτρονικά μηνύματα, επισκεψιμότητα σε ιστότοπους και άλλα προσωπικά δεδομένα των Ευρωπαίων πολιτών είναι έτοιμη να συμφωνήσει να παρέχει η Ευρωπαϊκή Ενωση στις ΗΠΑ», αναφέρεται σε δημοσίευμα των «New York Times», που έχουν στην κατοχή τους απόρρητο έγγραφο σχετικό με τη συμφωνία. (...)
Απο εδώ.

Μετά από τόνους αρθρογραφίας προ ετών για το φλέγον ζήτημα του «προσωπικού δεδομένου» που συνιστά το θρήσκευμα στις ταυτότητες, είναι φυσικό κάτι τέτοιες ειδησούλες —δεκάδες— να περνάνε στο ντούκου.

Ο πνευματικός και πολιτικός μας κόσμος τα έβαλε με τον σκοταδισμό και νίκησε —με αυτές τις λεπτομέρειες θα ασχολούμεθα τώρα;

Η παπάρα της εβδομάδας

Υπάρχει μια μερίδα επιφυλλιδογράφων που κοιμάται και ξυπνάει με την έγνοια πως θα στιγματίσει τους «ελληνάρες», αξιοποιώντας κάθε απίθανη αφορμή —και χωρίς καμία αίσθηση του μέτρου και της σοβαρότητας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το κείμενο του Παντελή Μπουκάλα, όπου μαθαίνουμε ότι:

Γελάσαμε πολύ το 2004. Γελάσαμε με την καρδιά μας, παίζοντας με το κομπολόι των νικών. Και γελαστήκαμε. Αφεθήκαμε να ξεγελαστούμε, μέσα στην απροσδόκητη μέθη, και να πιστέψουμε ότι πια είμαστε ποδοσφαιρική υπερδύναμη, κι ότι άνετα θα σηκώνουμε το «τιμημένο» σε κάθε διοργάνωση.

(...)

Δεν είναι απίθανο η απογοήτευση αυτή να εξαλλαγεί, κατά τα ειωθότα, σε κατεδαφιστική απομυθοποιητική μανία. Από ποιους; Από κείνους που, επιπόλαια, νιώθουν εθνικά θριαμβευτές με κάποιες αθλητικές νίκες, όσο σπουδαίες, και που τώρα, με την ίδια επιπολαιότητα, θα δηλώσουν εθνικά ντροπιασμένοι. Αλλά αν αξίζει η μπάλα, αν αξίζουν τα παιχνίδια γενικά, είναι ακριβώς επειδή σε μαθαίνουν να χάνεις, και σ’ το μαθαίνουν για να μπορέσεις να ξανανικήσεις.

Από την Καθημερινή

Ποιος —πέρα από ένα στατιστικώς ασήμαντο ποσοστό— πίστεψε ότι «είμαστε ποδοσφαιρική υπερδύναμη, κι ότι άνετα θα σηκώνουμε το ‘τιμημένο’ σε κάθε διοργάνωση»; Κανείς.

Εκτός βέβαια από τον αχυράνθρωπο (straw-man argument) που έστησε ο επιφυλλιδογράφος για να γκρεμίσει κατόπιν θριαμβευτικώς.

Και όλα αυτά τα άρθρα —τόνοι «διανοητικής παραγωγής»— καταλήγουν στον «εθνικισμό» μας.

Αν αυτομαστιγωθούμε στο Σύνταγμα, εξιλεωνόμαστε;

Ο κορέος είναι ωραίος

Αλλά ο κοριός είναι αλλιώς:

Ο γερμανικός τηλεπικοινωνιακός γίγαντας Ντόιτς Τέλεκομ (Deutsche Telekom) κατηγορείται ότι παρακολουθούσε τα τηλεφωνήματα δημοσιογράφων του οικονομικού τύπου, μελών του διοικητικού συμβουλίου και μετόχων της.

Από το γερμανικό περιοδικό Σπηγκελ (SPIEGEL)

Ευτυχώς, οι εθνικές μας τηλεπικοινωνίες είναι σε καλά χέρια.

Για την "δήλωση Κίσσινγκερ"

Ειρωνεύεται ο Old-Boy τον Λάκη Λαζόπουλο, ο οποίος επανέλαβε από Αλ-Τσαντίρι την ψευτό-δήλωση Κίσσινγερ. Επί του συγκεκριμένου, έχει κάθε δίκιο, αφού από τη μια ο Λαζόπουλος έχει μετατραπεί σε νέο Νταλάρα και από την άλλη η δήλωση αποτελεί διαρκώς επανεμφανιζόμενο μύθο.

Ως εκεί όμως. Γιατί τα συμπεράσματα που προκύπτουν από τη χρήση της ειρωνείας —όπως φαίνονται και στα σχόλια των αναγνωστών του, κάθε άλλο παρά προφανή είναι.

Ας δούμε όμως πρώτα την "δήλωση":

Ο ελληνικός λαός είναι δυσκολοκυβέρνητος και γι' αυτό πρέπει να τον πλήξουμε βαθιά στις πολιτισμικές του ρίζες. Τότε ίσως συνετισθεί. Εννοώ, δηλαδή, να πλήξουμε τη γλώσσα, τη θρησκεία, τα πνευματικά και ιστορικά του αποθέματα, ώστε να εξουδετερώσουμε κάθε δυνατότητά του να αναπτυχθεί, να διακριθεί, να επικρατήσει, για να μη μας παρενοχλεί στα Βαλκάνια, να μη μας παρενοχλεί στην Ανατολική Μεσόγειο, στη Μέση Ανατολή, σε όλη αυτή τη νευραλγική περιοχή μεγάλης στρατηγικής σημασίας για μας, για την πολιτική των ΗΠΑ

Ναι, ο Κίσσινγκερ δεν το είπε ποτέ.

Πρόκειται για μια αγνώστου προελεύσεως φράση, η οποία αναπαράγεται εδώ και εκεί χωρίς κάποια αναφορά σε σοβαρή πηγή.

Ούτως ή άλλως, ένας διπλωμάτης δεν θα μίλαγε ποτέ έτσι δημοσίως —ίσως την εποχή της αποικιοκρατίας μόνο, όπου οι λαοί των αποικιών θεωρούνταν κάτι σαν απολίτιστα ζώα.

Αυτό είναι το "ιστορικό" κομμάτι του θέματος.

Το πολιτικό τώρα. Όποιος παραθέτει αυτή την ψευδεπίγραφη δήλωση για να αποδείξει δήθεν ότι και κάθε λόγος περί παρόμοιων σχεδιασμών και πολιτισμικών επιθέσεων είναι επίσης μούφα, ε, αυτός είναι χειρότερα νυκτωμένος από όποιον απλά την αναπαράγει ως αληθή.

Ας πούμε, από την αμερικανική σκοπιά, τι διαφορετικό κάνει το ευαγές ίδρυμα CDRSEE, με την αιγίδα των "The United States Government, Department of State", "The United States Agency for International Development", "The United Kingdom, Foreign & Commonwealth Office" και άλλων ευγενών οργανισμών (συμπεριλαμβανομένου του υπερηφάνου κρατικού μηχανισμού μας); (εκτός αν κάποιος πιστεύει ότι σκοπός όλων αυτών είναι η αγάπη, η ειρήνη, η κατανόηση και η σταθερότητα στην περιοχή —ό,τι διακυρήσουν δηλαδή, οπότε πάσο).

Γράφει ή όχι η κ. Κουλούρη σε επίσημο έγγραφο του CDRSEE ότι οι νέοι καιροί στα Βαλκάνια απαιτούν και το γράψιμο της ιστορίας από νέα σκοπιά; Ή, με δικά της λόγια: «Οι πολιτικές εξελίξεις της τελευταίας δεκαετίας στα Βαλκάνια και η αναθεώρηση του παρελθόντος που συνεπάγονται οδήγησαν τις βαλκανικές ιστοριογραφίες σε μια αναζήτηση του «κοινού» παρελθόντος, των κοινών ιστορικών εμπειριών της βυζαντινής και της οθωμανικής αυτοκρατορίας και της «κληρονομιάς» τους στη θρησκευτική, πολιτισμική και θεσμική σφαίρα».

Τι διαφορετικό γράφει ο Σάμουελ Χάντιγκτον στις δυο εκτενείς αναλύσεις του του που αποτέλεσαν τον κορμό του βιβλίου του "Η σύγκρουση των πολιτισμών" για το ότι πολιτισμικά η Ελλάδα ως ορθόδοξος χώρος, είναι ασύμβατη με τις αμερικανικές επιλογές;

Αλλά και από την αντίπαλη σκοπιά, τι διαφορετικό καταγγέλλει ο Γκυ Ντεμπόρ στα «Σχόλια Πάνω στην Κοινωνία του Θεάματος», όταν γράφει:

Η πρωταρχική επιδίωξη της θεαματικής κυριαρχίας ήταν να εξαλείψει την ιστορική γνώση εν γένει και καταρχήν σχεδόν όλες τις πληροφορίες και τα εύλογα σχόλια σχετικά με το πιο πρόσφατο παρελθόν. Ένα τόσο κατάφορο και αυταπόδεικτο γεγονός δε χρειάζεται εξηγήσεις. (...)

Μια απολυταρχική εξουσία τόσο πιο ριζικά καταργεί την ιστορία όσο πιο επιτακτικές είναι οι ανάγκες για κάτι τέτοιο, και προπαντών ανάλογα με τις μεγαλύτερες ή μικρότερες πρακτικές ευκολίες εκτέλεσης που συναντά. Ο Τσιν Τσε Χοάνγκ Τι διέταξε να καούν τα βιβλία, αλλά δεν κατάφερε να τα εξαφανίσει όλα. Ο Στάλιν είχε προωθήσει ακόμα παραπέρα την πραγματοποίηση ενός παρόμοιου σχεδίου στο αιώνα μας αλλά, παρόλα τα κάθε λογής ερείσματα που είχε καταφέρει να βρεί έξω από τα σύνορα της αυτοκρατορίας του, παρέμενε απροσπέλαστη στην αστυνομία του μια εκτεταμένη ζώνη του κόσμου όπου κορόιδευαν τις αγυρτίες του. Το ενσωματωμένο θεαματικό τα κατάφερε καλύτερα, με νέες μεθόδους και δρώντας αυτή την φορά παγκόσμια. (…)

Το πεδίο της ιστορίας ήταν το αξιομνημόνευτο, η ολότητα των συμβάντων οι συνέπειες των οποίων εκδηλώνονταν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Επίσης αξεχώριστα η γνώση έπρεπε να διαρκεί και να βοηθάει στην κατανόηση, τουλάχιστον εν μέρει, όσων θα συνέβαιναν εκ νέου: “κτήμα ες αεί”, λέει ο Θουκυδίδης. Με αυτό τον τρόπο η ιστορία ήταν το μέτρο μιας πραγματικής καινοτομίας. Όποιος πουλάει την καινοτομία έχει κάθε συμφέρον να εξαλείξει το μέσο αποτίμησής της. (…)

Γνωρίζουμε ασφαλώς ότι η ιστορία εμφανίστηκε στην Ελλάδα μαζί με την δημοκρατία. Μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι χάθηκε απ’ τον κόσμο μαζί με την τελευταία.

Σε τι διαφέρει το σχέδιο της ψευτο-δήλωσης από ό,τι γράφει στο βιβλίο του ο Σαμπκομαντάντε Μάρκος σχετικά με τις προθέσεις των κυρίαρχων δυνάμεων;

Ποιό είναι το κύριο πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο μονοπολικός κόσμος στην πορεία του προς την παγκοσμιοποίηση; Τα εθνικά κράτη, οι αντιστάσεις, η κουλτούρα, ο τρόπος του κάθε έθνους να βλέπει τον κόσμο, ό,τι το κάνει να διαφέρει από τα άλλα έθνη. Πως είναι δυνατό να δημιουργηθεί ένα παγκόσμιο χωριό όπου όλοι είναι ίδιοι αν υπάρχουν τόσες διαφορές; Όταν λέμε ότι πρέπει να διαλυθούν τα εθνικά κράτη και να μετατραπούν σε ερήμους, δεν εννοούμε ότι θα σκοτώσουν τον κόσμο, αλλά τον τρόπο ζωής του κάθε λαού. Μετά την καταστροφή θα έρθει το ξανακτίσιμο. Θα ξανακτιστούν οι διάφορες περιοχές μέσα σε ένα νέο πλαίσιο. Εκείνο που ορίζουν οι νόμοι της αγοράς. Αυτή είναι η κινητήρια δύναμη της παγκοσμιοποίησης.

Το πρώτο της εμπόδιο είναι τα εθνικά κράτη: πρέπει να τους επιτεθεί και να τα καταστρέψει. Ότι κάνει ένα κράτος “εθνικό” πρέπει να καταστραφεί: η γλώσσα, ο πολιτισμός, η οικονομία, η πολιτική του ζωή και ο κοινωνικός του ιστός. (…)

Κάθε πολιτισμική διαφορά η οποία κάνει ένα Γάλλο Γάλλο, έναν Ιταλό Ιταλό, ένα Δανό Δανό, έναν Μεξικανό Μεξικανό, πρέπει να καταστραφεί, γιατί αποτελεί φράγμα στην παγκοσμιοποίηση της αγοράς. (…).

Αυτό σημαίνει ότι η πολιτιστική ιστορία, η ιστορία της παράδοσης, συγκρούεται με αυτή την διαδικασία και αποτελεί επομένως εχθρό της παγκοσμιοποίησης. Αυτό είναι ιδιαίτερα σοβαρό στην Ευρώπη, όπου υπάρχουν έθνη με μεγάλες παραδόσεις.

[Σαμπκομαντάντε Μάρκος, Ο Τέταρτος Παγκόσμιος Πόλεμος]

Μοιάζει να σκέφτονται πολλοί: «Συνωμοσία; Σχεδιασμοί; Μακροπρόθεσμα πλάνα; Μυστικά κονδύλια; Πολιτιστικές επιθέσεις; Πρόκειται ασφαλώς περί γελοιοτήτων, και ορίστε η απόδειξη: ορισμένοι πιστεύουν μια ψευδεπίγραφη δήλωση, τάχα του Κίσσινγκερ. Άρα όλα μούφες, και όλα τα σχετικά Λιακοπουλισμοί».

Λίγο πρόωρο δεν είναι το συμπέρασμα σας, φίλτατοι;

Αυτό που έγραψε ο Γκορ Βιντάλ ισχύει και για πολλούς έλληνες —συνήθως τους πιο «προοδευτικούς»:

«Δυστυχώς οι Αμερικανοί, ως άλλα σκυλιά του Παβλόφ, έχουν εκπαιδευτεί από τα ΜΜΕ να αντιδρούν με χαχανητά σε κάθε αναφορά της λέξης συνωμοσία.».

Μας βαράνε ντέφια...

Παλαιότερα είχα δημοσιεύσει ένα πόστι για το σχέδιο Ανάν, το οποίο σχολίαζε μια δήλωση του επιτρόπου της Ε.Ε. Φερχόϊγκεν:

[Ο Φερχόϊγκεν δήλωσε] «να ψηφίσουν ΟΧΙ οι Ελληνες είναι σα να ψήφιζαν ΟΧΙ οι Γερμανοί στήν επανένωση της Γερμανίας».

Ξέρει ασφαλώς ότι στην περίπτωσι της Γερμανίας ενώθηκε ένας και ο ίδιος λαός, που τον κρατούσαν χωρισμένο δύο διαφορετικά πολιτικά συστήματα. Και μάλιστα έπρεπε να προηγηθή η κατάρρευσι του ενός από αυτά γιά να έλθη η ένωσι.

Και πάλι, αν οι Γερμανοί της πρώην Α. Γερμανίας αποκτούσαν τα δικαιώματα που δίνει το σχέδιο Αννάν στούς Τουρκοκυπρίους (αλλά και στους Τούρκους, στην Ρωσσία ας πούμε στην περίπτωσι της Α. Γερμανίας), θα έλεγε τό ίδιο;

Η αναλογία του αντεπιχειρήματος μου φάνηκε ολόσωστη. Δεν ήξερα όμως ότι έτσι ακριβώς έγιναν τα πράγματα —από δυτικογερμανικής πλευράς. Για του λόγου το αληθές:

Από το 1950 ως το 1989, επί 39 χρόνια, η Δυτική Γερμανία αρνιόταν να αναγνωρίσει το καθεστώς της Ανατολικής Γερμανίας. Από τα μέσα της δεκαετίας του ‘60 η Ανατολική Γερμανία αναγνωρίστηκε διεθνώς απ’ όλα τα υπόλοιπα κράτη, ακόμα και από νατοϊκούς Συμμάχους της Βόννης. Αλλά η Δυτική Γερμανία ουδέποτε την αναγνώρισε…


Το 1952 ο Στάλιν πρότεινε την επανένωση των δύο Γερμανιών και την ταυτόχρονη αποστρατιωτικοποίησή τους. Το περιβόητο εκείνο Peace Note του Στάλιν είχε το χαρακτήρα μιας «διζωνικής συνομοσπονδίας», όπου θα κυριαρχούσαν οι κομμουνιστές στο ανατολικό τμήμα και οι αντι-κομμουνιστές στο δυτικό. Η «ενωμένη» Γερμανία δεν θα ήταν ενιαία χώρα, δεν θα λειτουργούσε ο κανόνας της πλειοψηφίας, δεν θα είχε πλήρη κυριαρχία, ενώ προβλέπονταν πολλαπλά βέτο σε όλα τα επίπεδα και σε όλους τους τομείς της χαλαρής κεντρικής διοίκησης.

Ο Καγκελάριος της Δυτικής Γερμανίας Κόνραντ Αντενάουερ το απέρριψε ασυζητητί. Εξήγησε ότι αυτό που προέβλεπε το Peace Note του Στάλιν ήταν περισσότερο «μια συγκυριαρχία ξένων επιρροών στη χώρα του, παρά μια επανένωση»!

Διακήρυξε ότι προτιμούσε να παραμείνει η χώρα του διαιρεμένη, παρά να ενωθεί με τρόπο που μονιμοποιούσε την υποταγή της: «Καλύτερα διαιρεμένοι με ελπίδα ότι κάποτε θα επιτύχουμε πραγματική επανένωση, παρά ενωμένοι στην απελπισία».

Ο Τσώρτσιλ αποδέχθηκε ενθουσιωδώς το Peace Note του Στάλιν. Η κυβέρνηση Τρούμαν στην Ουάσιγκτων το συζητούσε σοβαρά. Ο Αντενάουερ πιέστηκε τότε να αποδεχθεί την μοναδική ευκαιρία. Δεν υποχώρησε…
Επέμενε ότι η αληθινή Ένωση θα ερχόταν όταν αποδυναμωνόταν διεθνώς η ΕΣΣΔ και διαλυόταν Ανατολικογερμανικό καθεστώς, που ήταν απολύτως εξαρτημένο από τη Μόσχα.

Τον αποκάλεσαν «ανόητο», «φανατικό» και τυχοδιώκτη.
– Του υπενθύμιζαν ότι η διπλωματία προϋποθέτει τη «ρεαλιστική» αποδοχή του άλλου, δεν στηρίζεται στην – πολύ αβέβαιη - προοπτική διάλυσης του αντιπάλου.
– Τους απαντούσε ότι η πολιτική δεν είναι τζόγος, δεν στηρίζεται σε βραχυχρόνιες ευκαιρίες, αλλά σε μακροχρόνιες προοπτικές. Κι ότι οι πολιτικοί – αντίθετα με τους διπλωμάτες - δεν βιάζονται να κλείσουν προβλήματα όπως-όπως. Τα λύνουν όταν ωριμάσουν, δεν τα κλείνουν σε πρώτη «ευκαιρία». Γιατί αλλιώς δημιουργούν χειρότερα προβλήματα για το μέλλον.

Και ασφαλώς ποντάρουν στη μακροχρόνια αποδυνάμωση του αντιπάλου τους, για να κάμψουν την αδιαλλαξία του.

Ο Αντενάουερ διακήρυξε τότε ότι η «μη λύση» είναι απείρως προτιμότερη από μια «κακή λύση».

Αναθεματίστηκε γι’ αυτό από πολλούς. Αλλά δικαιώθηκε πλήρως. Και αναγνωρίστηκε η δικαίωσή του απ’ όλους.

(του Χρ. Λαζαρίδη, μέσω του Αντίβαρου)

(Ο Βίλυ Μπράντ, την δεκαετία του ΄70 προχώρησε στην υπογραφή κοινών συμφωνιών με την Ανατολική Γερμανία, αλλά μόνο ως δυο ξεχωριστές και αυτόνομες κρατικές οντότητες —δεν έγινε ποτέ συνομοσπονδιακή ένωση με βάση τα σοβιετικά σχέδια).

Διπλά ηλίθια, επομένως, η δήλωση του Φερχόϊγκεν, ο οποίος ως Γερμανός γνώριζε ασφαλώς πολύ καλά ότι η μπαρούφα του είναι ανιστόρητη. Όλα για την προπαγάνδα. Πόσα αντίστοιχα επιχειρήματα, ανιστόρητα, εκβιαστικά, ηλίθια, δεν ακούσαμε για το Μακεδονικό;

Άλλως πώς, όπως το έθεσε ο ποιητής της ρωμιοσύνης, Ιωάννης Μηλιώκας: «Να δείς σε λίγο που θα μας πούνε και μαλάκες...»

Η παπάρα της εβδομάδας

Παρουσίαση του καινούριου βιβλίου του Δ. Κούρτοβικ:

Μια συνάντηση παλιών φίλων, σε μια μικρή πόλη της Βόρειας Ελλάδας. Ο Έλληνας Χρυσικός, ο Σέρβος Ζούριτς, ο Βούλγαρος Στογιάνοφ, ο Μίρτσεφσκι από την «Ξερεισποιά», ο Μπίρι από την Αλβανία, η Λουπέσκου από τη Ρουμανία και ο Οζγκιουντέν από την Τουρκία. Και η μυστηριώδης Νίνα Ντάνεβα με την αδηφάγα γοητεία. Ένας ξεχασμένος «ματωμένος μακεδονικός γάμος». Ένας σύγχρονος λογοτεχνικός διαγωνισμός για ένα βαλκανικό βραβείο.

Μέσα σε τέσσερις ημέρες, τρεις διαφορετικές εκδοχές μιας παλιάς ιστορίας, και ένας ανορθόδοξος έρωτας θα γίνουν η αφορμή για να ξεσπάσει «πόλεμος» ανάμεσα σε φίλους, «καθ’ υποτροπήν Βαλκάνιους» συγγραφείς, ενώ οι αγρότες της περιοχής έχουν αποκλείσει τις εξόδους της βορειοελλαδίτικης πόλης. Θα φέρουν στην επιφάνεια απωθημένα πάθη, εκκρεμότητες που δεν έχουν διευθετηθεί και μια ανομολόγητη νοσταλγία για τη σκοτεινή σαγήνη της βαλκανικής «βαρβαρότητας».

Πρόκειται για μια ιστορία, σχετικά με τα βαλκανικά φαντάσματα και τις ιστορικές φαντασιώσεις – σχετικά με την ιστορική μνήμη και τον τρόπο διαμόρφωσης της επίσημης ιστορίας των Βαλκανίων, την εθνική ταυτότητα και τη θέση της περιοχής μας στον σύγχρονο κόσμο.

Ένα αιρετικό μυθιστόρημα-ψυχογράφημα της βαλκανικής ψυχής, για τους καθ’ υποτροπήν Βαλκάνιους, τα «βαλκανικά φρικιά», αλλά και για όσους θέλουν να νιώθουν Ευρωπαίοι.

Το «Τι ζητούν οι βάρβαροι» του Δημοσθένη Κουρτοβικ αποτελεί μια διαφορετική, πικρή αλλά αληθινή ματιά στην κοινή βαλκανική μας μοίρα.

Εντωμεταξύ, προ δεκαετίας (1998):

Βαλκανικά Συνέδρια

Αυτές τις μέρες γίνεται στην Θράκη το συνέδριο των συγγραφέων της Βαλκανικής.

(Κι όταν λέμε Βαλκανικός συγγραφεύς, κινηματογραφιστής, κοινωνικός επιστήμων κλπ σημαίνει ότι με κάθε ευκαιρία, θα γράφης, συστηματικά, και με ύφος κυνικό, περιφρονητικό, εκφράζοντας τήν βαθυτάτη αηδία σου που γεννήθηκες Ελλην, Βούλγαρος, Σέρβος).

Τό ξέρετε πως στην Ευρώπη όταν λένε Βαλκάνιοι εννοούν Γύφτους. Ετσι μας φαντάζονται κι έτσι τους λένε οι προπαγάνδες τους. Μόνο να πω εδώ πώς κι οι Γύφτοι πρέπει να ξεσηκωθούν εναντίον αυτου του ρατσιστικού ευρωπαικού μπαμπινιωτισμού. Και η προπαγάνδα τους λέει τα γνωστά ‐ κράτη ασταθή, καυγατζήδες και πολεμόχαροι άνευ λόγου και με ασήμαντες αφορμές, κατσαπλιάδες και μαχαιροβγάλτες, άπλυτοι, σκούροι, απολίτιστοι, επικίνδυνοι για όλη την ευρώπη, εστίες πολέμου κι όλα αυτά, είμαστε εμείς κι οι γείτονες μας. Κι έχεις και κάτι κουστουρίτσες να τους το επιβεβαιώνουν: ναι, είμαστε γύφτοι αλλά με καρδιά τώρα που ο μπαμπάς λείπει σε ταξίδι για δουλειές. Και πουλάμε κι εμείς, η Ελλάδα λιγώτερο, βαλκανικό φοκλόρ στους Ευρωπαίους και τσιγγάνικες μελωδίες στυλ μπρέγκοβιτς.

Ποιά είναι η λύση; Η ισοπέδωση. Να γίνουμε ένας αδιαφοροποίητος πληθυσμός μιά μάζα καταναλωτών για β' διαλογής προιόντα. Ετσι λένε λύνονται όλα τα προβλήματα. Να βρούμε λένε τα κοινά μας κι εννοούν να μοιάσουμε τόσο που να μην ξεχωρίζεις τον έναν απ τον άλλο. Παγκοσμιοποίηση των προσώπων και των παραδόσεων. Ετσι μας βλέπουν αυτοί, δηλαδή έτσι τους συμφέρει να μας βλέπουν.

Και μεις τι κάνουμε; Να σας πω να καραφλιάσετε.

Όργανώνουν λοιπόν ας πούμε καλή ώρα ένα συνέδριο Συγγραφέων των Βαλκανίων και μιλάνε για ομοιότητες και κοινά. Τι κοινό έχει η (ωραία) Γιουγκοσλάβικη λογοτεχνία με την Ελληνική και την τούρκικη, η τούρκικη με τον Κανταρέ της Αλβανίας (και μέγα υποκριτή), η Ελληνική με την Βουλγάρικη κλπ ο Θεός κι η ψυχή τους. Υστερα, εδώ μιλάμε για λογοτεχνία δε μιλάμε για πατάτες. Και κάθε άνθρωπος με λίγο μυαλό θα σκεφτόταν πως στην λογοτεχνία ωραίο και σημαντικό είναι ακριβώς η διαφοροποίηση, η καλλιέργεια της διαφοράς, των πολλών απόψεων, των διαφορετικών εκφράσεων. Ψιλά γράμματα. Αυτοί εκεί επιμένουν στις ομοιότητες. Το ωραιότερο ακολουθεί.

Πήγαν λοιπόν διάφοροι σ αυτό το συνέδριο. Ξέρετε , ομιλίες, αλληλογλυψίματα, κανένα κοριτσάκι που θέλει αυτόγραφο κλπ. Ανάμεσα τους ποιός. Αυτός ο Δημοσθένης Κούρτοβικ, ο κριτικός της Λογοτεχνίας που προσπαθεί χρόνια τώρα να το παίξει καπετάν δερβέναγας (άλλη λέξη ήθελα να γράψω) των ελληνικών γραμμάτων, ο οποίος γράφει κάτι ψόφια στα Νέα. Ο οποίος είναι και συντάκτης της εκπομπής του Βασιλικού για το βιβλίο στην τηλεόραση, (Ο Βασιλικός πήγε κι αυτός). Το συνέδριο το οργανώνει το Εθνικό κέντρο Βιβλίο, το Υπουργείο Πολιτισμού και η νομαρχία Εβρου. (Ολα αυτά τα σύνεδρια στον Εβρο τα κάνουν.).

Και τι συζητήσανε μεταξύ άλλων; Για την αναγκαιότητα του λατινικού αλφαβήτου!! Οχι δεν κάνω πλάκα. Βγήκε μάλιστα ο Τούρκος κι είπε πώς κι εμείς (οι Τούρκοι δηλαδή) τ αλλάξαμε το 22 σε λατινικό και δεν χάσαμε και τίποτα σπουδαίο. Ορίστε, βαλκανικές εμπειρίες. (Αν κι εγώ δεν μετράω την Τουρκία στα βαλκάνια αλλά θα μου πείτε εδώ το Ισραήλ παίζει μπάσκετ με την Ευρώπη και ποδόσφαιρο με την Ωκεανία).

Και εκτός από το αλφάβητο, ο αιρετικός, όπως τον αναφέρουν, Κούρτοβικ, συμπλήρωσε πως "υπάρχουν συλλαβές, ο πραγματικός ήχος των οποίων δεν «εκφράζεται» μέσα στα ελληνικά γράμματα". Τι ακριβώς σημαίνει αυτό δεν ξέρω, πάντως κάτι κακό. Και βεβαιώνει πως ενώ στην Ευρώπη οι παραδόσεις ταξιδεύουν παράλληλα, στα Βαλκάνια (οι παραδόσεις) βρίσκονται σε συνεχή πάλη!!!

Αλλοιώς; Αρτζι μπούρτζι και λουλάς.

(Ας ήταν όλα αυτά που λένε τουλάχιστον μόνο λόγια του τελευταίου, αλλά δεν είναι).

Α. Φαρμάκης

Περί εθνών, ιστορίας και άλλων τινών

Υπάρχει ελληνικό έθνος;

Αν πιστέψουμε τους φορείς της «προοδευτικής» ιδεολογίας στη χώρα μας πρόκειται για μια «κατασκευή», μια «επινόηση». Πρόσφατη μάλιστα. Το ακούσαμε πολλές φορές και από πολλές πλευρές επ' αφορμής της πρόσφατης επετείου της 25ης Μαρτίου. Καθώς ο δημόσιος διάλογος στην χώρα μας λαμβάνει χώρα κυρίως στις επιφυλλίδες των εφημερίδων (και δευτερευόντως στην τηλεόραση και το διαδίκτυο), θα εξετάσουμε κριτικά ορισμένες από τις απόψεις που παρουσιάζονται εκεί από τον λεγόμενο «προοδευτικό» χώρο —συνήθως πανεπιστημιακοί, δημοσιογράφοι και λοιποί οργανικοί διανοούμενοι.

Κατά ορισμένους το ελληνικό έθνος δημιουργήθηκε με βάση τις ιδέες του διαφωτισμού. Κατά άλλους, πιο σκληροπυρηνικούς, αποτελεί κατασκευή του νεοελληνικού κράτους. Κοινή διαπίστωση και μόνιμη επωδός η πρόσφατη δημιουργία του ελληνικού έθνους και η σύνδεση της δημιουργίας της με τις επιδιώξεις του εθνικισμού. Συνήθως θα επικαλεστούν ειδικούς επί του θέματος όπως ο Έρνστ Γκέλνερ, ο κ. Μπένεντικτ Άντερσον και ο Έρικ Χόμπσμπωμ. Το έθνος συνιστά «φαντασιακή κοινότητα» θα πουν (από το ομώνυμο βιβλίο του κ. Άντερσον), υπονοώντας ότι πρόκειται για ένα φάντασμα, προϊον πλύσης εγκεφάλου ή προπαγάνδας στους κακόμοιρους που με τα πολλά —ή με την βία, πίστεψαν ότι είναι έλληνες. Άλλωστε, όλα τα έθνη, μας λένε, αποτελούν επινόηση του διαφωτισμού ή της διαδικασίας κρατικής «εθνοποίησης» μέσω προπαγάνδας, βίας, κλπ.

Γράφει π.χ. ο Αντώνης Λιάκος:

H Ελληνική Επανάσταση ήταν ένας παρόμοιος μηχανισμός μαζικής εθνοποίησης. Οι άνθρωποι μπαίνοντας σ' αυτήν, θέλοντας μη θέλοντας, ή για χίλιους δυο λόγους, έβγαιναν πατριώτες. (...)

Εκείνο που μου φαίνεται ως το πιο ενδιαφέρον πρόβλημα δεν είναι αν ισχύει η φράση «Φτιάξαμε την Ιταλία, καιρός να φτιάξουμε και Ιταλούς» για την Ελλάδα αλλά γιατί ποτέ δεν μπήκε ένα παρόμοιο ερώτημα. Γιατί, δηλαδή, κανένας δεν είπε «έγινε η Ελλάδα, καιρός να κάνουμε τους Ελληνες», παρά το γεγονός ότι αυτό ακριβώς συνέβη;

Αντίστοιχα, ο Αλέξης Ηρακλειδής, «αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Πάντειου Πανεπιστημίου», το θέτει ως εξής:

Στη μελέτη του εθνικισμού επικρατούν διεθνώς δύο κύριες τάσεις. H μία (που είναι ώς τώρα η επικρατέστερη) πρεσβεύει ότι το έθνος, ως συλλογική ταυτότητα, και η αντίστοιχη ιδεολογία - ο εθνικισμός - είναι προϊόν των δύο τελευταίων αιώνων. Ο εθνικισμός «κατασκευάζει» το έθνος και όχι το αντίθετο. H δεύτερη σχολή συμφωνεί ως προς το σύγχρονο τού έθνους. Διαφωνεί όμως σε ό,τι αφορά τα περιθώρια κατασκευής του. Θεωρεί ότι οι μυθοπλαστικές ικανότητες των ελίτ και των εθνικών ιστορικών περιορίζονται από ορισμένα προϋπάρχοντα εθνοτικά-πολιτισμικά στοιχεία και ιστορικά γεγονότα. Δηλαδή ο εθνικισμός όντως «κατασκευάζει» το έθνος, αλλά τα εθνοτικά σύμβολα προϋπάρχουν (γλώσσα, θρησκεία, κουλτούρα, κοινή ζωή και ιστορία σε μία περιοχή, κ.λπ.), δεν «εφευρίσκoνται» εκ του μηδενός. Έτσι πιο εύκολα «πιάνει» ο ελληνικός, γαλλικός, γερμανικός, ιρλανδικός ή σερβικός εθνικός μύθος/εθνική ιστορία και η συλλογική ταυτότητα απ' ό,τι π.χ. η προσπάθεια δημιουργίας μίας νοτιοσλαβικής, βρετανικής, oθωμανικής ή παγκυπριακής εθνικής συνείδησης.

Αν τα εθνοτικά σύμβολα «γλώσσα, θρησκεία, κουλτούρα, κοινή ζωή και ιστορία σε μια περιοχή» προυπάρχουν τότε σε τι συνίσταται η «κατασκευή» του έθνους; Καθώς, για τους περισσότερους από εμάς, το έθνος έχει την έννοια της σύμπλευσης αυτών των στοιχείων, τι ακριβώς απομένει να κατασκευαστεί; Δεν αποτελούν από μόνα τους όλα αυτά ικανά στοιχεία για να διακρίνουμε ένα έθνος;

Η παραξήγηση βασίζεται σε σύγχυση των εννοιών. Μπερδεύεται έντεχνα η καθομιλουμένη έννοια του έθνους (η οποία έχει ιστορία χιλιετιών), με την έννοια που έδωσε ο Διαφωτισμός και η σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία στην λέξη έθνος και εθνικό κράτος. Έθνη, με την έννοια του λεξικού και της καθομιλουμένης, υπήρχαν από αρχαιοτάτων χρόνων —σε όλη την γνωστή ιστορία. Παραδείγματα άφθονα, από τους Πέρσες, τους Εβραίους και τους Κινέζους ως τους Ασσύριους και τους Ζουλού.

Πράγματι, το λεξικό Τριανταφυλλίδη π.χ. μας λέει:

έθνος το [éθnos] Ο46: σύνολο ανθρώπων που διακρίνεται και θέλει να διακρίνεται ως τέτοιο με βάση μια μακρόχρονη συνοίκηση στον ίδιο γεωγραφικό χώρο, μια κοινή ιστορική και πολιτιστική εξέλιξη, μια (υποθετική ή πραγματική) φυλετική ομοιογένεια.

Συσκοτίζοντας την διάκριση ανάμεσα στην καθομιλουμένη, σε ευρεία χρήση, και την ειδική, ιστορικά προσδιορισμένη, έννοια της λέξης ως συνώνυμης του έθνους-κράτους, οι πανεπιστημιακοί επιφυλλιδογράφοι μας εμφανίζουν ταχυδακτυλουργικά το ελληνικό έθνος ως ανύπαρκτο προ του Διαφωτισμού και της ακόλουθης εμφάνισης των ευρωπαϊκών εθνικισμών. Όπως αναφέρει ο Σβορώνος, εκείνοι που κάνουν λόγο για πρόσφατη δημιουργία των εθνών από τον εθνικισμό «είχαν μπερδέψει, όπως γίνεται συχνά ακόμη και τώρα, το πρόβλημα της διαμόρφωσης μιας εθνότητας με το πολιτικό αίτημα του εθνικού κράτους». Αντίστοιχα, σχετικά με την υποτιθέμενη δημιουργία του έθνους από την αστική τάξη, θα γράψει ότι «η σύνδεση της αστικής τάξης είναι με την έννοια του εθνικού κράτους όχι με την έννοια του έθνους, που την έχουν διαμορφώσει πολύ πριν οι διάφοροι λαοί».

Λες και οι γηγενείς πληθυσμοί του ελλαδικού χώρου περίμεναν τον Κοράη και τους διαφωτιστές για να αποκτήσουν κοινή «γλώσσα, θρησκεία, κουλτούρα, ζωή και ιστορία σε μία περιοχή». Συνήθως, εδώ επισημαίνουν την συνύπαρξη πολλών εθνοτήτων στην περιοχή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας λες και αυτό αναιρεί την ύπαρξη της κάθε ξεχωριστής εθνότητας. Η ιδέα είναι ότι αφού τόσοι λαοί συνυπήρχαν, δεν μπορεί παρά προέκυψε ένας πολτός από αναμειγμένες εθνότητες, όπου δεν ξεχώριζε τίποτα, μέχρι που οι διαφωτιστές με το λέγε λέγε και τα κράτη, με τη βία, έπεισαν κάποιες από αυτές ότι αποτελούν ξεχωριστό έθνος. Η πολιτιστική ιστορία, η λαογραφία και κυρίως η ιστορία των λαϊκών εξεγέρσεων διαψεύουν αυτές τις απόψεις. Για να στηρίξουν άλλωστε την θεωρία της «συνύπαρξης» παραλείπουν έντεχνα το πλαίσιο της, δηλαδή την οθωμανική κατάκτηση και κατοχή —ώστε να νομίσει κανείς ότι όλες αυτοί οι λαοί ζούσαν σαν μια μεγάλη χαρούμενη παρέα. Παράδειγμα, η κα. Κουλούρη, η οποία γράφει στο άρθρο της "The Tyranny of History" (δημοσιευμένο στον διαδικτυακό τόπο του CDRSEE): «Ορισμένοι όροι οι οποίοι έχουν επιβληθεί για την περιγραφή ιστορικών γεγονότων ή περιόδων αντικατοπτρίζουν αρνητικές προκαταλήψεις. Αυτή είναι η περίπτωση των όρων "Τουρκοκρατία" ή "Οθωμανική Κατοχή" -οι οποίοι σιγά σιγά εξαφανίζονται από τα σχολικά βιβλία-, αλλά και πολλών άλλων που δεν μπορούμε να συζητήσουμε στα πλαίσια του παρόντος». (Αντίστοιχες απόψεις θα βρούμε στην Νεοελληνική Ιστορία που διανεμήθηκε μέσω της εφημερίδας "ΤΑ ΝΕΑ").



Ξεχνάνε επίσης να μας πούν πως ακόμα και η θεωρία περί πρόσφατης «κατασκευής» και «επινόησης» των εθνών, δεν είναι η μόνη πανεπιστημιακή θεωρία —ούτε αποτελεί το λαμπρότερο παράδειγμα επιστημονικής μεθοδολογίας. Για παράδειγμα ο κ. Άντερσον, τις θέσεις του οποίου επικαλούνται ως θέσφατο για να εξηγήσουν κάθε περίπτωση εθνογέννεσης, έχει μικρή ή μηδαμινή γνώση της ελληνικής περίπτωσης και παραθέτει μηδενική σχετική βιβλιογραφία. Έτσι, μια σχηματική εξηγητική θεωρία, βασισμένη σε συγκεκριμένες και ειδικές εμπειρίες, μετατρέπεται σε καθολικό κανόνα και κριτήριο —τυπικό παράδειγμα πολιτιστικού ιμπεριαλισμού.

Ασφαλώς οι εμπειρίες των δυτικών κρατών κατά την διαδικασία της εθνογέννεσης δεν είναι καθολικά αντιπροσωπευτικές —πρόκειται για κοινωνίες οι οποίες εκκίνησαν από την πτώση της Ρώμης, εισήχθηκαν στον νέο κόσμο αποδιαθρωμένες από ξένες επιθέσεις, με μικρή ιστορική παρακαταθήκη, χωρισμένες σε δεκάδες φεουδαλικά βασίλεια, κομητείες και περιοχές, οι διαδικασίες εθνογέννεσης στις οποίες κράτησαν πολλούς αιώνες. Τα ίδια φαινόμενα δεν συναντώνται παντού. Και όμως, από εκεί αντλούν τα παραδείγματα τους οι σύγχρονοι μελετητές του εθνικού ζητήματος —ή, όπως ο κ. Άντερσον, ακόμα παραπέρα στα κρεόλικα κράτη, δημιουργήματα της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας πέραν του Ατλαντικού με ελάχιστη ιστορική πορεία. Δηλαδή σε ακόμα ειδικότερες και περιορισμένες τοπικά συνθήκες. Αντίθετα, ειδικοί επί της ελληνικής ιστορίας, με γνώση των συνθηκών ανάπτυξης της, όπως ο μαρξιστής ιστορικός κ. Σβορώνος αποσιωπούνται —όπως αποσιωπούνται αντίστοιχες κριτικές σε αυτές τις θωρείες από ιστορικούς μη δυτικών λαών, π.χ. των πρώην αποικιών.

Παρουσιάζοντας στις συνεισφορές του στο δημόσιο διάλογο την θεωρία της κατασκευής (και δη εκ του μηδενός) ως την κραταιά και μοναδική με επιστημονικά εχέγγυα, οι διανοούμενοι μας αποκρύπτουν —ή συσκοτίζουν— , την ύπαρξη τεσσάρων τουλάχιστον διακριτών απόψεων πάνω στο εθνικό ζήτημα. Δηλαδή τους αρχεγονιστές (primordials), τους εθνοσυμβολιστές (ethnosymbolists), τους μοντερνιστές (modernists) και, βέβαια, τους μεταμοντερνιστές (post-modernists).

Έτσι, το θέμα εμφανίζεται, στα μάτια του περιστασιακού αναγνώστη, ως διαμάχη ανάμεσα στην ορθή, «αντικειμενική» ιστορική άποψη των προοδευτικών μας πανεπιστημιακών —που υποτίθεται όλοι συμφωνούν στο «πρόσφατο» των εθνών και την «κατασκευή» τους, και σε ανιστόρητους ελληναράδες που έχουν μείνει στον Παπαρρηγόπουλο.

Ούτε εξάλλου αναφέρονται οι ασυμφωνίες ανάμεσα στις ίδιες τις θεωρίες περί πρόσφατης εθνογέννεσης — π.χ. ότι ο Γκέλνερ εξηγεί τα έθνη ως αποτέλεσμα και συνάμα φορέα της βιομηχανικής επανάστασης, ο Κέντουρι (Kedourie) ως προϊον του διαφωτισμού ενώ ο Άντερσον θεωρεί ότι ιδιαίτερο ρόλο έπαιξε η ανάπτυξη των τυποποιημένων μεθόδων σήμανσης, όπως η τυπογραφία και η χαρτογράφηση. Συνήθως η απάτη των ντόπιων «προοδευτικών» επιφυλλιδογράφων έγκειται στο να κρατάνε κυρίως την ετικέτα «φαντασιακές κοινότητες», από τον τίτλο του βιβλίου του Άντερσον, υπονοώντας ότι φαντασιακές ίσον ψεύτικες —πρόκειται για την μεταμοντέρνα ανάγνωση. Ακόμα και για τον ίδιο τον Άντερσον, όμως, δεν ισχύει αυτή η ταυτότητα. Το «φαντασιακό», επιμένει, δεν σημαίνει και ψεύτικό ή κατά φαντασίαν. Το «φαντασιακό» δηλώνει απλά ότι δεν έχουμε άμεση εποπτεία του έθνους. Κατά Άντερσον «το έθνος αποτελεί μια ανθρώπινη κοινότητα που φαντάζεται τον εαυτό της ως πολιτική κοινότητα, εγγενώς οριοθετημένη και ταυτόχρονα κυρίαρχη. Αποτελεί κοινότητα σε φαντασιακό επίπεδο, επειδή κανένα μέλος, ακόμα και του μικρότερου έθνους, δεν θα γνωρίσει ποτέ τα περισσότερα από τα υπόλοιπα μέλη, δεν θα τα συναντήσει ούτε καν θα ακούσει γι' αυτά, όμως ο καθένας έχει την αίσθηση του συνανήκειν».

Σύμφωνα με τον σκώτο ιστορικό Μάρρευ Πίττοκ, «η αδυναμία της έννοιας του Άντερσον περί "φαντασιακής κοινότητας" είναι ότι υπονοεί πως μπορεί κανείς να φανταστεί ό,τι θέλει, και να επιλέξει ταυτότητα κατά βούληση όπως ένας μεταμοντέρνος καταναλωτής διαλέγει lifestyle». O Άντωνυ Σμιθ αντίστοιχα, θεωρεί προβληματικό ότι σύμφωνα με τον Άντερσον «το έθνος δεν έχει καμμία πραγματικότητα πέρα από τις απεικονίσεις και της αναπαραστάσεις του. Μια τέτοια άποψη έρχεται σε αντίθεση με την κοινωνιολογική πραγματικότητα του έθνους, τους δεσμούς αλληλεγύης και ανήκειν που μοιράζεται τόσο μεγάλο πλήθος ατόμων, και συσκοτίζει την θεσμική, πολιτική και εδαφική σύσταση των εθνών, καθώς και τις πανίσχυρες και διαδεδομένες πολιτισμικές πηγές και παραδόσεις που βρίσκονται πίσω από τόσα έθνη και τους προσφέρουν μια αίσθηση απτής ταυτότητας».

Στα ίδια πλαίσια, αποκρύβονται οι θέσεις των μελετητών που αντιτίθενται στην έννοια της σύγχρονης δημιουργίας των εθνών εκ του μηδενός ή μέσω προπαγάνδας και καταδεικνύουν την αρχαιότητα και ιστορική συνέχεια των εθνοτήτων και των εθνοτικών στοιχείων. Ενδεικτικά αναφέρουμε τους Άντωνυ Σμιθ (Antony D. Smith), Άρμστρονγκ (John Alexander Armstrong), Χέιστινγκς (Andrian Hastings), Χάτσινσον (John Hutchinson) Κόνορ (Walker Connor), Γκρόσμπυ (Steven Grosby), Μίλλερ (David Miller), Τόντ (Emmanuel Todd), κ.α. Ο σκώτος ιστορικός Μάρρευ Πίτοκ (Pittock) μάλιστα, σχολιάζοντας τις σχετικές εξελίξεις, παρατηρεί πως «η ιδέα ότι τα έθνη και ο εθνικισμός δεν προηγούνται της Γαλλικής Επανάστασης χάνει όλο και περισσότερο έδαφος».

Ο Άντωνυ Σμιθ, κατά την περίφημη διάλεξη του στο πανεπιστήμιο του Ουόργουικ, καταθέτει τα εξής για την εθνοσυμβολική προσέγγιση επιτιθέμενος στις απόψεις του Γκέλνερ:

Πιστεύω ότι αυτού του είδους η προσέγγιση, ας την πούμε «εθνο-συμβολιστική», μας βοηθάει περισσότερ στην κατανόηση της ανάπτυξης των εθνών, την άνοδο των εθνικών εθνικισμών και τις σχετικές συγκρούσεις.

Καταρχάς, πρόκειται περί προσέγγισης ή οπτικής, όχι περί θεωρίας. Αμφιβάλλω ότι είμαστε ήδη στην θέση να διαμορφώσουμε μια θεωρία για κάτι τόσο πρωτεϊκό και πολυσύνθετο όσο το φαινόμενο των εθνοτήτων, των εθνών και των εθνικισμών, παρεκτός σε πολύ αφηρημένο επίπεδο.

Δεύτερον, αυτού του είδους η προσέγγιση μπορεί να μας βοηθήσει να εξηγήσουμε γιατί ορισμένοι πληθυσμοί είναι πιθανότερο να ξεκινήσουν ένα εθνικιστικό κίνημα υπό ορισμένες προυποθέσεις, και τι περιεχόμενο θα έχει αυτό το κίνημα —αν και σε αυτό το τομέα απομένουν να γίνουν πολλά.

Μια διερεύνηση των παλαιότερων εθνικών σχηματισμών θα μας βοηθήσει, κατά την γνώμη μου, να εξηγήσουμε τα σημαντικά ζητήματα και προβληματισμούς των εθνικισμών που ακολούθησαν σε κάποιο πληθυσμό, και να μας δώσει στοιχεία για την πιθανή ανάπτυξη ενός έθνους και ενός εθνικισμού. Η σύγχρονη Ελλάδα αποτελεί παράδειγμα αυτού του πράγματος. Η διπλή της κληρονομία της αυτοκρατορικής βυζαντινής ορθοδοξίας και της κλασσικής δημοκρατίας της αρχαιότητας καθόρισε τα πρότυπα και τα περιεχόμενα των ελληνικών εθνικισμών του δεκάτου ενάτου αιώνα και μετά —και δείχνει τους λόγους για τους οποίους θα έπρεπε κανείς να περιμένει την ανάπτυξη ενός ισχυρού εθνικιστικού κινήματος στους Έλληνες, και όχι, π.χ. στους γειτονικούς Βλάχους (Campbell and Sherrard 1968, ch. 1; Kitromilides 1989).

Τρίτον, η προσέγγιση που προτείνω δίνει έμφαση στην σημασία της μνήμης, των αξιών, των μύθων και των συμβόλων. Ο εθνικισμός συχνότατα περιλαμβάνει την επιδίωξη συμβολικών στόχων —εκπαίδευση σε μια συγκεκριμένη γλώσσα, απόκτηση τηλεοπτικού σταθμού στην γλώσσα σου, διατήρηση των αρχαίων ιερών τόπων όπως το τζαμί στην Αντιόχεια και το Τείχος των Δακρύων, το δικαίωμα στην ίδια θρησκευτική έκφραση, το να έχει ένας λαός τα δικά του δικαστήρια, σχολεία και τύπο, το δικαίωμα σε συγκεκριμένες φορεσιές και ούτω καθεξής, στόχοι οι οποίοι συχνά καταλήγουν σε εξεγέρσεις και αιματηρές συγκρούσεις, βασισμένες καθώς είναι σε λαϊκές μνήμες, σύμβολα και μύθους. Οι υλιστικές, ορθολογιστικές και μοντερνίστικες θεωρίες πολύ λίγα έχουν να πουν για τα συγκεκριμένα θέματα, ιδιαίτερα για το πολύ σημαντικό στοιχείο της συλλογικής μνήμης (see Connor 1993; Horowitz 1985, ch. 2; Hutchinson 1987; Kapferer 1988; cf. Tonkin, McDonald and Chapman 1989).

Τέταρτον, η εθνο-συμβολιστική προσέγγιση μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε γιατί ο εθνικισμός έχει τόσο συχνά μεγάλη λαϊκή απήχηση. Μπορεί η διανόηση να «προσκαλεί τις μάζες στην ιστορία» και να πολιτικοποιεί αυτές και τις κουλτούρες τους, αλλά γιατί οι μάζες ανταποκρίνονται; Όχι απλά λόγω υλικών ανταμοιβών. Ο λόγος είναι ότι η παραδοσιακή, λαϊκή τους κουλτούρα θεωρείται σημαντική και μετατρέπεται σε θεμέλιο μια καινούργιας, λαϊκής κουλτούρας του έθνους. Επομένως ο εθνικισμός συχνά περιλαμβάνει την λαϊκή κινητοποίηση των μαζών. (Nairn 1977, ch. 2; Smith 1989).

Μια προφανής παρατήρηση η οποία όμως λείπει σκανδαλωδώς από τις περισσότερες αναφορές στο θέμα είναι ότι η ιστορική θεωρία δεν αποτελεί ένα ουδέτερο, επιστημονικό πεδίο, με την έννοια των «σκληρών επιστημών» (φυσική, μαθηματικά, κλπ), αλλά ένα χώρο διαπάλης ιδεών, ιδεολογικά φορτισμένο. Αντίστοιχα με την ιδεολογική πλευρά της ιστορικής έρευνας αποκρύπτεται η πολιτική της σημασία, τόσο σαν όργανο επιρροής όσο και ως πεδίο δράσης ποικίλλων δυνάμεων (ακόμα και ξένων κρατών και οργανισμών τύπου CDRSEE). Σοφά λέει ο Orwell ότι «όποιος ελέγχει το παρελθόν, ελέγχει το μέλλον».

Η άποψη που προπαγανδίζεται από τους προοδευτικούς μας είναι ότι μόνο ο εθνικός λόγος συνιστά «πολιτική» (καταδικαστέα ως εθνικιστική), υπονοώντας έτσι ότι οι δικές τους ιστορικές αποτιμήσεις και θεωρίες είναι επιστημονικά ουδέτερες. Στα ίδια πλαίσια ζητάνε και πανεπιστημιακά εχέγγυα στην Ιστορία για να μπορεί κάποιος να λάβει μέρος στην σχετική συζήτηση —αφού πρόκειται τάχα για αμιγώς επιστημονικό πεδίο (όρα και τις περιφρονητικές αναφορές της κ. Κουλούρη σε «housewives» και του κ. Λιάκου σε «ψυχοπαθείς», «αλευρομάγειρυς», κλπ). Αυτό φυσικά έρχεται σε αντίθεση τόσο με την φύση και το ρόλο των ανθρωπιστικών επιστημών όσο και με την ηθική του δημοκρατικού διαλόγου και της ανάπτυξης των ιδεών.

Είναι προφανές ότι η συνεισφορά του καθενός κρίνεται στην βάση της αξίας της επιχειρηματολογίας του και όχι με βάση τα διπλώματα και τα διαπιστευτήρια του —εξάλλου πρώτοι θα βιαστούν να αποπέμψουν την Ακαδημία Αθηνών, τον Νεοκλή Σαρρή ή τον Παναγιώτη Ήφαιστο. (Παραλλείπουν άλλωστε να πουν ότι πολλοί αναγνωρισμένοι μελετητές του εθνικού φαινομένου εκκίνησαν από άλλο αντικείμενο. Π.χ. ο Μπένεντικτ Άντερσον τελείωσε Κλασσικές Σπουδές και ύστερα μαθήτευσε στις πολιτικές επιστήμες με ειδίκευση στην Ινδονησία του Σουχάρτο, ενώ ο Έρνστ Γκέλνερ σπούδασε φιλοσοφία).

Όπως είπαμε, το επιστημονικό κομμάτι της ιστορικής έρευνας είναι πάντα υπό εξέταση και ποτέ δεν είναι εντελώς αθώο ιδεολογικών επιρροών. Άλλωστε δεν έχουμε το παράδειγμα του επίσης επιστημονικού πεδίου της Οικονομίας; Θεωρεί κανείς ότι οι οικονομικές θεωρίες που αναπτύσσονται στην Δύση και προπαγανδίζονται σε τρίτες χώρες, όπως ο φιλελευθερισμός, είναι ιδεολογικά αθώες; Θεωρεί ότι δεν στηρίζονται και προβάλλονται ως εργαλεία άσκησης πολιτικής από τις ΗΠΑ; Αν θα πρέπει να δυσπιστούμε απέναντι στον κ. Φρήντμαν, γιατί να δεχτούμε ως ουδέτερο επιστημονικά λόγο τις μοντερνίστικες και μεταμοντέρνες απόψεις περί ιστορίας, σε μια στιγμή όπου η παγκοσμιοποίηση και η διαμόρφωση εννιαίων αγορών εντείνει τις πιέσεις στα παραδοσιακά εθνικά κράτη και την μείωση της κυριαρχίας τους;

Ο Αντώνης Λιάκος, δεν κρύβει το πολιτικό διακύβευμα της ερμηνείας της ιστορίας. Ζητάει ότι πρέπει να ξεπεράσουμε τους αρχέγονους εθνικούς δεσμούς (κουλτούρα, γλώσσα, κλπ) υπερ των πολιτικών (civic) τέτοιων, δηλαδή την σύσταση ενός κράτους χωρίς πολιτισμικές και ιστορικές εθνικές αναφορές, αλλά μόνο με πολιτικές αναφορές, όπως των ατομικών δικαιωμάτων, της ιδιότητας του πολίτη κλπ —τέτοιου είδους κράτη είναι το Αμερικάνικο και υποτίθεται το Γαλλικό. Όπως γράφει:

(...) έτσι μεταθέτουμε την προσοχή μας από τους αρχέγονους (primordial) στους πολιτικούς (civic) δεσμούς τού συνανήκειν. Αυτή η στροφή είναι αναγκαία για να καταλάβουμε τις διαδικασίες αλλαγής και επανασυγκρότησης των πολιτικών κοινοτήτων μέσα στις οποίες ζούμε σήμερα. Για να καταλάβουμε δηλαδή τη σχέση του ελληνικού συνανήκειν με το διαμορφούμενο ή διαμφισβητούμενο ευρωπαϊκό· για να καταλάβουμε αν και πώς μπορεί να δημιουργηθεί συνανήκειν με τους μετανάστες και αλλοεθνείς που ζουν μαζί μας· για να καταλάβουμε πως αλλάζει η κοινότητά μας αλλά και πως μπορεί να διατηρήσει την αλληλεγγύη της σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης· για να καταλάβουμε ευρύτερα τη σχέση μεταξύ πολιτισμικής διαφοροποίησης και αλληλεγγύης στη συγκρότηση κοινοτήτων. H εθνική ταυτότητα έχει να κάνει με τους προσανατολισμούς και τις προτεραιότητες που θέλει να επιβάλει σε όσους τη μοιράζονται. Από καιρό έχει γίνει αισθητή η ανάγκη ανακαίνισής της.

Ο Άντωνυ Σμιθ, γράφει, απαντώντας θαρρείς σε τέτοιου είδους απόψεις, ότι «καθώς τόσοι λαοί θεωρούν ότι το έθνος τους επιτελεί σημαντικές κοινωνικές και πολιτικές λειτουργίες, θα χρειαστεί κάτι πολύ περισσότερο από την Συνθήκη του Μάαστριχτ για να τους απομακρύνει από τους βαθείς τους εθνικούς δεσμούς».

Σε κάθε περίπτωση, η συζήτηση παραμένει ανοικτή.

Τα είπες όλα και έμεινες...

Διαβάστε τα και εσείς, εδώ.

Βαριές κουβέντες

Γράφει ο έγκριτος δημοσιογράφος Πάσχος Μανδραβέλης αναφορικά με το αποτέλεσμα των Κυπριακών εκλογών:

Σε ένα πράγμα συμφωνούν όλοι: η Κύπρος άλλαξε σελίδα. Οχι γιατί ο λαός της γύρισε την πλάτη στον αρχιτέκτονα του «όχι» κατά το δημοψήφισμα του 2004. Κυρίως γιατί καταψήφισε τον τελευταίο των γερόντων. Ο 74χρονος Τάσσος Παπαδόπουλος, είναι ο τελευταίος της παλιάς φρουράς. Είναι ο υπουργός του Μακαρίου και συνεχιστής της πολιτικής του, η οποία χαρακτηρίστηκε ως «πολιτική των χαμένων ευκαιριών».

Ανάμεσα στις "χαμένες ευκαιρίες" είναι και το σχέδιο Ανάν. Μιλάμε δηλαδή για τεφαρίκι πράμα.

Οι δύο μονομάχοι της επόμενης Κυριακής διαφωνούν σε πολλά. Κυρίως στα της εσωτερικής πολιτικής. Είναι όμως πολιτικοί της νεότερης γενιάς: δεν θα δακρύσουν μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες και δεν θα κάνουν μικροπολιτικά παιχνίδια με το μέλλον της μεγαλονήσου σαν κι αυτά στα οποία αποδύθηκε ο κ. Παπαδόπουλος κατά την διαπραγμάτευση για το σχέδιο Ανάν.

Είναι πραγματικό θετικό το ότι οι πολιτικοί της νεότερης γενιάς “δεν θα δακρύσουν μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες”. Διερωτάται κανείς, όμως, αν θα δακρύσουν κατ' ιδίαν, ή αν τους συγκινεί, βρε αδερφέ, σε οποιοδήποτε βαθμό το “μέλλον της μεγαλόνησου”.

Κατανοούν το διεθνές περιβάλλον στο οποίο ζουν. Απ’ ό, τι φάνηκε στις εκλογές της Κυριακής αρχίζουν να το κατανοούν και οι Κύπριοι.

Βοήθησαν, φανταζόμαστε, και οι “βαριές κουβέντες”.

Είναι ειρωνικό, αλλά ο κ. Τάσσος Παπαδόπουλος, έγινε ο αποδιοπομπαίος τράγος για την απόφαση που οδηγούσε σε αδιέξοδο το Κυπριακό. Ολοι άρχισαν να κατανοούν -ακόμη κι εκείνοι που ψήφισαν «όχι» - ότι μετά την 24η Απριλίου του 2004 το εθνικό θέμα μπήκε σε νέα και εξαιρετικά δυσμενή για τους Ελληνοκυπρίους φάση. Μπορεί να μην χάλασε ο κόσμος, μπορεί να μην βυθίστηκε η Κύπρος, αλλά οι ελληνοκυπριακές θέσεις υποχωρούσαν μέρα με τη μέρα. Σε διπλωματικό επίπεδο, το «κόλπο» του απερχόμενου προέδρου οδήγησε την Κύπρο σε ανυποληψία (ποιος ξεχνά τις βαριές κουβέντες που εκστομίσθηκαν στο Ευρωκοινοβούλιο μετά το δακρύβρεχτο διάγγελμα Παπαδόπουλου;).

Όλες οι μοιρολογίστρες της πολιτικής και των μέσων μαζικής ενημέρωσης ορυόταν για το επερχόμενο τέλος του κόσμου που τάχα θα έφερνε η απόριψη του σχεδίου Ανάν. Όπως το θέτει ο Πάσχος τώρα, “μπορεί να μην χάλασε ο κόσμος, μπορεί να μην βυθίστηκε η Κύπρος”, αλλά “οι ελληνοκυπριακές θέσεις υποχωρούσαν μέρα με τη μέρα”.

Και η απόδειξη αυτής της υποχώρησης; Κάποιες “βαριές κουβέντες που εκστομίσθηκαν στο Ευρωκοινοβούλιο” και η ανυποληψία στα μάτια της “διεθνούς κοινότητας”.

Ξεχνάει να αναφέρει ότι η υπερψήφιση του σχεδίου θα είχε την διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας και την αντικατάσταση της από ένα προτεκτοράτο με απαράδεκτη κατανομή της εξουσίας και ξένους ελεγκτές. Θα γλυτώναμε βέβαια τις “βαριές κουβέντες στο ευρωκοινοβούλιο”.

Στα μάτια της διεθνούς κοινότητας, τα θύματα της εισβολής του 1974 βρέθηκαν στη θέση του Ραούφ Ντενκτάς: Ηταν αυτοί που απέρριψαν τη λύση, την οποία μάλιστα επί 30 χρόνια ζητούσαν.

Από εκεί που μας χρώσταγαν μας ζητάνε και το βόδι δηλαδή.

Και να σκεφτείς κανείς ότι υπάρχουν βόδια που το θεωρούν αυτό σοβαρό επιχείρημα.

Η αλήθεια είναι ότι η δικοινοτική - διζωνική ομοσπονδία χρειάζεται υπέρβαση πολλών μύθων και εθνικιστικών διδασκαλιών. Η Κύπρος απέρριψε προχθές το αδιέξοδο στο οποίο την οδηγούσε ο κ. Παπαδόπουλος. Τώρα απομένει να απαντηθεί το ερώτημα: τι ακριβώς θέλουν οι Ελληνοκύπριοι για το νησί τους;

Για παράδειγμα επείγει να υπερβούμε την εθνικιστική διδασκαλία σύμφωνα με την οποία η πλειονότητα της τουρκοκυπριακής κοινότητας αποτελεί αποτέλεσμα της εισβολής του 1974. Όπως άλλωστε έχουμε υπερβεί την εισβολή του 1570.

Απομένει να απαντηθεί το ερώτημα “τι ακριβώς θέλουν οι Ελληνοκύπριοι για το νησί τους”. Και καλό θα είναι αυτό να συμφωνεί με ό,τι έχει αποφασιστεί γι' αυτούς, αλλιώς δεν γλυτώνουν τις “βαριές κουβέντες στο Ευρωκοινοβούλιο”.

Άρες (μάρες;)

Ο Τάκης Καμπύλης γράφει (και εμείς σχολιάζουμε):

Ο Πατριάρχης Γρηγόριος πλήρωσε ως γνωστόν τη μανία των Οθωμανών με την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης. Το σώμα του άγρια κακοποιημένο ρίχθηκε στο Βόσπορο αλλά σύμφωνα με μια ισχυρή άποψη, η θάλασσα το έβγαλε κοντά στην Οδησσό, όπου ενταφιάσθηκε από μέλη της εκεί ελληνικής κοινότητας. (...) Σε ειδική τελετή στην Οδησσό (η οποία συνοδεύτηκε από αντισημιτικό προγκρόμ!) τα λείψανα μεταφέρθηκαν στον Πειραιά και από κεί στη Μητρόπολη όπου και ενταφιάσθησαν. Χιλιάδες λαού μετείχαν στην τελετή. «Το σώμα του Γρηγορίου –σημειώνει ο Χάρης Εξερτζόγλου– εμφανίσθηκε ως σύμβολο ενός ορθοδόξου έθνους που δεν έχει ξεχάσει την αποστολή του. Ο νεκρός πατριάρχης μπορούσε να σηκώσει το βάρος ενός «αδέσμευτου» εθνικού ήρωα με την έννοια ότι δεν είχε συνδεθεί με κάποιες από τις αντιμαχόμενες παρατάξεις της Επανάστασης.

Ταυτόχρονα, όμως, ο ίδιος αποκαθίσταται ως μέρος της Ελληνικής Επανάστασης, από την οποία ήταν απών, και εμφανίζεται ως πρωτεργάτης του αγώνα αλλά και ως οιονεί σύμβολο των αλυτρωτικών επιθυμιών. Δεν έχει σημασία αν η πολιτεία του Γρηγορίου επιβεβαιώνει αυτές τις ιδιότητες. (…) Αρκεί λοιπόν η αχνή περιγραφή ενός προσώπου ή ενός συμβάντος και η αφαίρεση του ιστορικού πλαισίου μέσα στο οποίο έδρασαν ή ξετυλίχθηκαν προκειμένου να εδραιωθούν συμβολικά στην κοινωνική μνήμη».

(Λίγα χρόνια αργότερα, στην επίσημη τελετή μετακομιδής των οστών του μεγάλου Κοραή ελάχιστοι Αθηναίοι συμμετείχαν.)

Αν ο Γρηγόριος -ο οποίος πλήρωσε άλλωστε με τη ζωή του- ήταν "απών", ο Κοραής ήταν άραγε παρών;

Χιλιάδες κόσμος στην τελετή για τον Γρηγόριο, ελάχιστοι Αθηναίοι για τον Κοραή. Δεν βγάζει κανείς άνετα συμπέρασμα για το πως το έβλεπε ο λαός;

Η (κάθε) τελετή –λέει ο Αντώνης Παπαρίζος (αναπληρωτής καθηγητής στο Πάντειο)– αποσκοπεί στην ενότητα και στη δημιουργία πολιτιστικής ταυτότητας. Ειδικά οι τελετές του θανάτου –επειδή ο θάνατος είναι ο «διασπαστής» αυτής της ενότητας παίρνοντας από τη ζωή ένα μέλος της κοινότητάς μας– αποκτούν ακόμη μεγαλύτερο συμβολισμό. Η συμμετοχή στην τελετή δείχνει και το μέγεθος της άμυνας μιας κοινότητας απέναντι στον θάνατο.

Συ είπας.

Η Βασιλική Γιακουμάκη (διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας) θα μιλήσει για την ανθρωπολογική ανάλυση τέτοιων τελετών ανά «στρώματα». Δηλαδή, για υποκείμενα ή ομάδες που για τον δικό τους λόγο (διαφορετικό από τον λόγο άλλων που επίσης μετέχουν) αποκτούν μέσω των τελετών ορατότητα. Θρηνούν και, έμμεσα, αποκτούν οντότητα μέσω της ταύτισης με το δημόσιο πρόσωπο. «Ενα άλλο “στρώμα” εκφράζει τη φετιχοποίηση, όπως συνέβη στις κηδείες του Μιλόσεβιτς ή του Λένον ή της Βουγιουκλάκη, άλλο “στρώμα” την αλληλεγγύη όπως έντονα εκφράστηκε από τις γυναίκες στη νεκρώσιμη τελετή για τη Νταϊάνα».

Είναι το στρώμα μου μονό και μόνη μου καλοπερνώ...

Οι πομπές (ή νεκρικές τελετές) πρέπει –σύμφωνα με τον κορυφαίο μελετητή Μισέλ Βοβέλ– να έχουν την αρχή τους στην Αγγλία, με τον επαναπατρισμό των σορών του Τριακονταετούς Πολέμου. Από τα αγγλικά παράλια μέχρι την ενδοχώρα δημιουργούνταν πομπές με κληρικούς, τραυματίες, στρατιώτες, ευγενείς και περίεργους. Ο Βοβέλ στην έρευνά του θα καταλήξει πως οι τελετές πέρασαν από πολλές διακυμάνσεις ανάλογα με τις αξίες και το φαντασιακό κάθε εποχής. Και θα εξηγήσει τον τρόπο με τον οποίο αυτές αποσυνδέθηκαν από το καθαρά θρησκευτικό τους περιεχόμενο.

Οι πομπές (ή νεκρικές τελετές) πρωτοεμφανίστηκαν στην Αγγλία στον Τριαντακονταετή Πόλεμο (17ος αιών); Μας καράφλιασε ο κ. Καμπύλης. Και έστω ότι αγνοεί τα της ελληνικής ιστορίας, καθότι κοσμοπολίτης. Αγνοεί και τα εσπεριανά; Μόνο ό,τι διάβασε από τον Μισέλ Βοβέλ (ο Μιχαήλ Βόδας των Γάλλων) γνωρίζει;

Να έτσι, πρόχειρα:

In ancient Rome, the eldest surviving male of the household, the pater familias, was summoned to the death-bed, where he attempted to catch and inhale the last breath of the decedent. Funerals of the socially prominent were usually undertaken by professional undertakers called libitinarii. No direct description has been passed down of Roman funeral rites.These rites usually included a public procession to the tomb or pyre where the body was to be cremated. The most noteworthy thing about this procession was that the survivors bore masks bearing the images of the family's deceased ancestors. The right to carry the masks in public was eventually restricted to families prominent enough to have held curule magistracies. Mimes, dancers, and musicians hired by the undertakers, as well as professional female mourners, took part in these processions.
--- http://en.wikipedia.org/wiki/Funeral

Μέχρι και επαγγελματίες μοιρολογίστρες είχαν οι Ρωμαίοι στις νεκρικές τους πομπές, δεν περίμεναν τους Εγγλέζους του Τριακονταετούς (παρεμπίπτοντως, πόσοι Εγγλέζοι πολέμησαν εκεί;).

Ετσι, η απροθυμία της Εκκλησίας να φιλοξενήσει τις σορούς στους ναούς ενίσχυσε περισσότερο τον δημόσιο και λιγότερο τον θεολογικό χαρακτήρα της τελετουργίας. Μάλιστα, για τις πομπές τα χρόνια 1300 - 1500 συνηθιζόταν η περιφορά ομοιώματος του βασιλιά ή του ευγενούς και η έκθεση σε δημόσιο προσκύνημα, αλλά στο σπίτι (ή στο παλάτι).

"Οι πομπές τα χρόνια 1300-1500"; Μα καλά, δεν μας είπες ότι εμφανίστηκαν στον τριακονταετή πόλεμο; Διορθωτή δεν έχει η Καθημερινή;

Ο αιρετικός στοχαστής του εθνικισμού, ο Μπένεντικτ Αντερσον θα συναντηθεί με τη σκέψη του Βοβέλ: «Ο 18ος αιώνας του Διαφωτισμού σηματοδοτεί όχι μόνο την εποχή του εθνικισμού αλλά και τη δύση των θρησκευτικών τρόπων σκέψης. (…) Αλλά ο πόνος που ήταν εν μέρει δημιούργημα της πίστης δεν χάθηκε. (…) Χρειαζόταν ένας εκκοσμικευμένος μετασχηματισμός του μοιραίου σε συνέχεια και του τυχαίου σε σημασία. Η ιδέα του έθνους ανταποκρινόταν σ’ αυτόν τον στόχο περισσότερο απ’ οτιδήποτε άλλο. (…) Ο εθνικισμός έχει τη μαγική ικανότητα να μεταμορφώνει το τυχαίο σε πεπρωμένο».

Το ακούσαμε, άλλωστε, και από κυβερνητικούς λίγο πριν από την κηδεία του Αρχιεπισκόπου: Για παράδειγμα, ο Προκόπης Παυλόπουλος μίλησε για τον πατριώτη που πρόβαλε την άρρηκτη σχέση Ορθοδοξίας και Ελληνισμού… Οπως μιλούσαν και το 1871.

Έχω διαβάσει πολλά non sequitur, αλλά αυτό ήταν από τα καλύτερα.

Ένας έξτρα πόντος για την επίκληση του κ. Μπένεντικτ Άντερσον.

Μετάφραση σε απλά ελληνικά της διακύρηξης των Οικολόγων για το βιβλίο ιστορίας

Νίκησε το βιβλίο της υστερίας

Στη σύγχρονη πυρά παραδόθηκε πια το περίφημο βιβλίο της Ιστορίας της ΣΤ' Δημοτικού, που συσπείρωσε εναντίον του ένα ευρύτατο διακομματικό λόμπυ και επηρέασε σημαντικό τμήμα της κοινής γνώμης.

Τελικά, ο μόνος «συνωστισμός» ήταν αυτός στα τηλεοπτικά παράθυρα, πρακτική που έδωσε ούριο άνεμο στα πανιά του ακροδεξιού ΛΑΟΣ και ήταν αυτός που άφησε έξω από τη Βουλή την Υπουργό Παιδείας παρά οι φοιτητικές κινητοποιήσεις. Αυτό το μήνυμα πήρε η κυβέρνηση Καραμανλή που υπακούοντας στις εξωθεσμικές απαιτήσεις και καταπατώντας την εκπαιδευτική διαδικασία -παρά και τις αλλαγές που έγιναν αποδεκτές από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και τη Συντακτική Ομάδα- έστειλε το βιβλίο στα αζήτητα.

Αμαν πια με τις "εξωθεσμικές απαιτήσεις" του καθενός να έχει άποψη περί του τι θα διδάσκονται τα παιδιά του και να την εκφράζει, καταψηφίζοντας πχ. την Υπουργό Παιδείας. Ζήτω οι θεσμοι.

Η αντιπαράθεση αυτή, όμως, δεν είναι καινούργια. Είχε εμφανιστεί και στο παρελθόν με αφορμή τη συγγραφή άλλων διδακτικών βιβλίων που κρίθηκαν «αντεθνικά» ή ακόμη και «αντιχριστιανικά» και αποσύρθηκαν.

Πιστεύουμε πως οι διάφοροι υπερπατριώτες έμποροι της ευαισθησίας των πολιτών που κινητοποιήθηκαν για την απόσυρση του βιβλίου, με την επιλεκτική εθνικιστική μνήμη, εκφράζουν ένα έλλειμμα πολιτικής ωριμότητας, αυτοπεποίθησης, βούλησης για αυτοκριτική και διάθεσης για αντικειμενικότητα στην ελληνική κοινωνία.

Πάρτε παράδειγμα από εμάς, οι οποίοι καίτοι το 1% των ψηφοφόρων (περίπου 0.2% των Ελλήνων) αποτελούμε δείγμα πολιτικής ωριμότητας, διάθεσης για αντικειμενικότητα και (αν μη τι άλλο) φουλ αυτοπεποίθησης.

Όμως η ανάγκη ειρηνικής συνύπαρξης με τους γείτονες αλλά και οι νεότερες παιδαγωγικές απόψεις (καλλιέργεια της αυτενέργειας, ανάπτυξη της κριτικής σκέψης) απαιτούν την αναθεώρηση των σκοπών και μέσων της διδασκαλίας της Ιστορίας. Κανείς δεν πρέπει να ξεχνά τα ιστορικά γεγονότα αλλά και δεν μπορεί οι περιπέτειες του παρελθόντος να καθορίζουν το παρόν και να εμποδίζουν την οικοδόμηση ενός βιώσιμου και ειρηνικού μέλλοντος.

Θα αφήσουμε τα μαθήματα του ιστορικού παρελθόντος να καθορίσουν το βιώσιμο και ειρηνικό μέλλον μας; Ποιός ο λόγος, αφού αρκεί η καλή καρδιά και χίλιοι καλοί χωράνε.

Κι ούτε μπορούμε να ξαναγυρίσουμε στην εποχή που τα βιβλία της Ιστορίας ήταν γεμάτα από ονόματα βασιλιάδων, χρονολογίες μαχών και πολέμους, που δεν εμπόδισαν άλλωστε πολλά παιδιά να ξεχνάνε τι ακριβώς εορτάζεται στις εθνικές επετείους.

Εδώ εμείς και συχνά δεν θυμόμαστε.

Στο πλαίσιο αυτό, το ελάχιστο που μπορούμε να επισημάνουμε είναι πως:

- Δεν μπορεί να αρκούμαστε σε υψηλές εθνικιστικές κορώνες για αυτο-κατανάλωση για τη χώρα μας και ταυτόχρονα να καταπατούμε ή να καίμε τα δάση της για να τα κάνουμε οικόπεδα.

Είναι προφανές ότι οι ίδιοι που φωνάζουν ενάντια στα βιβλία ιστορίας καίνε και καταπατούν τα δάση. Ίσως μάλιστα να χρησιμοποιούν τα βιβλία σαν προσάναμμα.

- Δεν μπορεί να καταθέτουμε τα βιβλία της Ιστορίας στον Ψωμιάδη ή στον Καρατζαφέρη και τους ομοίους τους για έγκριση.

Πρέπει να τα εγκρίνει από Κον Μπεντίτ και πάνω.

- Είμαστε με το είδος της ιστορικής μνήμης που ένωσε την Ευρώπη μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και όχι με εκείνο που έκανε ερείπια την πρώην Γιουγκοσλαβία.

Γι' αυτό λέμε ναι στα βιβλία που στήριξε ο Τζόρτζ Σόρος, ο οραματιστής της Ενωμένης Γιουγκοσλαβίας.

ΟΙΚΟΛΟΓΟΙ ΠΡΑΣΙΝΟΙ

ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ

Με την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όχι σαν τον Βεργή...

Υ.Γ Η ανακοίνωση, εδώ (στο τέλος της σελίδας). Ευχαριστούμε τον κ. Kapogeorge για την ανακάλυψη.